Daniel Barenboim

Tussen 1800 en 1802 werkte Beethoven aan zijn derde pianoconcert. Intussen schreef hij ook nog liederen, ontstond de muziek bij het toneelstuk “Die Geschöpfe des Prometheus”, de tweede symfonie, de Romance in G voor viool en orkest, variaties op een eigen thema voor pianotrio, 5 vioolsonates, variaties voor piano en cello over een thema uit de Zauberflöte, 4 pianosonates waaronder de Mondscheinsonate en de sonate “Der Sturm”. Dit geeft een beeld hoe Beethoven componeerde. Hij was steeds met meer dingen tegelijk bezig en bleef als hij het werk weer hervatte aan de eerdere stukken schaven. Zijn handschriften getuigen daar nog steeds van.

concertAfgelopen zaterdag en zondag speelde de bijna 76-jarige Daniel Barenboim dit concert, samen met het Rotterdams Philharmonisch orkest en de gloednieuwe 29-jarige chefdirigent Lahav Shani.  Een medeblogger die het concert ook bijwoonde schreef over hem en dit concert een mooi blog : Lahav Shani.  Barenboim is bij een deel van de studie van Shani diens mentor geweest. Beide musici zijn zowel pianist als dirigent. Daniel Barenboim dirigeert vaak als hij zelf soleert vanaf de piano. Shani schijnt die gewoonte te hebben overgenomen, maar bij het concert dat ik zaterdag bijwoonde waren de rollen gescheiden. Of toch niet helemaal? Barenboim richtte zich helemaal op het orkest als hij zelf niet speelde en je zag hoe hij in zich zelf mee dirigeerde. Een enkele keer leek hij zelfs zo in die rol op te gaan dat hij een armbeweging van een inzet maakte, als wilde hij de leiding overnemen.

Deze praktijk was ook gangbaar in de tijd van Beethoven. Beethoven zelf speelde altijd zelf de solistenrol bij uitvoeringen van zijn pianoconcerten en dirigeerde intussen het orkest. Totdat hij dat door zijn doofheid niet meer kon en vanaf toen heeft hij dan ook geen pianoconcerten meer geschreven. Dat was al 18 jaar voor zijn dood het geval. Beethoven schreef voor de eerste uitvoeringen ook nooit zijn pianopartij uit, alles ging uit zijn hoofd. Het is niet onmogelijk dat hij dan ook nog dingen ter plekke improviseerde. Bij de cadens was dat gebruikelijk, maar tot de tijd van Beethoven waren cadensen vaak zeer uitgebreide solostukken waarbij het meer ging om de virtuositeit van de solist dan om compositorische samenhang met het concert. Voor Beethoven was dat een gruwel. Hij vond de cadensen die hij hoorde bijna altijd veel te lang. Voor zijn eigen concerten, m.u.v. het vijfde pianoconcert, heeft hij zijn cadensen dan ook uitgeschreven, waarschijnlijk trouwens pas in 1809, dus lang nadat in dit geval het derde pianoconcert zelf was geschreven. Tegenwoordig spelen de solisten meestal de uitgeschreven cadens van Beethoven, zo ook Daniel Barenboim. Van Beethoven is bekend dat hij grote contrasten kon maken, van uiterst zacht en lyrisch tot hard en heftig. Daniel Barenboim deed dat ook, vooral dus in zijn cadensen. Hij kon het gehoor daardoor op de puntjes van de stoel krijgen. Ik was ontroerd dat ik dat mocht mee maken. En hij speelde alles uit zijn hoofd. Ook de dirigent Lahav Shani gebruikte die hele avond geen partituur. Gewaagd, maar wat een vrijheid krijg je daardoor en hoeveel meer kun je je nog op de muziek zelf concentreren.

Al vanaf de zestiger jaren van de vorige eeuw volg ik de carrière van Daniel Barenboim. Ik kocht diverse LP’s met pianosonates van Beethoven door hem gespeeld.

hoesLater kocht ik ook CD’s van zijn uitvoeringen. En ontdekte dat sommige uitvoeringen nog beter konden. Zo nam hij de cellosonate’s op met zijn veel te vroeg gestorven vrouw Jacqueline du Pré. Maar ik vond de opnamen van Richter met Rostropovitch nog mooier en spannender. Daarentegen zijn masterclasses die je op TV kon zien waren weer grandioos. Wat konden zijn leerlingen goed spelen. Hij probeerde in woorden uit te leggen hoe het toch nog beter kon zijn. Uiteindelijk ging hijzelf achter de piano zitten en deed het voor. Een wereld van verschil met wat je net daarvoor van die leerling had gehoord. Geweldig. Je kunt deze masterclasses rond de sonates van Beethoven hier terug zien.

Tijdens die masterclass doet hij ook een aantal markante uitspraken. Deze bijvoorbeeld. Zo voel ik het ook.

Zondag 21 oktober 2018 is het concert van 30 september uitgezonden op NPO4. https://www.nporadio4.nl/gids-gemist/2018-10-21. Ga naar het zondagmiddagconcert. Eerst wordt het tweede scherzo van Orthel uitgevoerd, een  voor mij verrassend spannend en goed stuk. Voor het derde pianoconcert met Barenboim kun je doorspoelen naar 33.25. Daniel Barenboim speelde op een vleugel, die hij zelf heeft laten maken en die hij tegenwoordig op zijn concerten meeneemt. Bij deze vleugel zijn de snaren naast elkaar gespannen, in plaats van kruiselings zoals bij moderne vleugels het geval is. Dat maakt dat de registers van bas en discant veel beter afzonderlijk te horen zijn. Zo was het ook in de tijd van Beethoven.
Ik heb de uitvoering van een dag eerder gehoord, misschien nog spannender. Luister vooral naar de cadens van het eerste deel. Het einde daarvan hoor je hier onder. Adembenemend. 



Na de pauze werd de vijfde symfonie van Shostakowich gespeeld. Tja. Het werk werd goed uitgevoerd, ik ben helaas geen fan van deze compositie.  Maar: ik was live bij Beethoven en Barenboim. Dat zal me nog lang heugen.

Over Pieter Simons

Docent muziektheorie, componist. Interesses: geschiedenis algemeen, kunstgeschiedenis, lokale geschiedenis, muziek en muziektheorie, filosofie, astronomie, fotografie, natuur, wilde bloemen
Dit bericht werd geplaatst in muziek, recensie en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

4 reacties op Daniel Barenboim

  1. Was leuk geweest er SAMEN te zijn, Pieter… Wonderlijk, dat jij geen fan bent van dat Sjos-stuk. Ik vond het een absoluut hoogtepunt. Het nog nooit zó gehoord. Subliem, uniek.

    Like

    • Ja Henny. Ik probeer het elke keer weer. Ik erger me aan de rechtheid van de maten. 1 2 3 4. Of 1 2 3. Het mist de elegantie van een Ravel of de echtheid van Bartok. Natuurlijk hij kan wel wat. Maar het raakt me niet. Ik weet dat velen dit heel anders beleven. Maar dat is met veel zo. Goed dat jij wel genoten hebt!

      Like

  2. Jeanneke zegt:

    Daar was ik ook graag bij geweest! Maar ik zat toen in Andorra en daarna Barcelona. Was ook mooi, maar héél anders.

    Like

  3. Ja dat vertelde je al dat je daar heen ging. Andorra ken ik niet. Barcelona daar was ik twee keer en daar heb ik vooral goede herinneringen aan. De eerste keer logeerden we in een piepklein appartement vlakbij de Santa Maria del Mar. Heerlijke authentieke sfeer. Soms komen de mooie dingen heel dichtbij naar je toe en soms moet je wat verder zoeken.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s