Louis Vierne

Foto gemaakt door LeLaisserPasser, A38

Het grote, net gerestaureerde Cavaillé-Coll orgel van de Notre-Dame van Parijs werd op  20 september 2014 ingehuldigd in aanwezigheid van een groot publiek, Iedereen luisterde aandachtig naar de uitleg van de projectleider, de orgelbouwers en de titulaire organisten. Wat klonk het orgel weer mooi en keek men zijn ogen uit naar de 5 klavieren met 56 toetsen en het pedaalbord met 30 toetsen. Iedereen was opgetogen. Nog geen vijf jaar later, op 15 april 2019 voltrok er zich een ramp in Parijs. Er ontstond een grote brand in de Notre Dame. De brandweer was er snel bij, desalniettemin brandde een deel van de kerk af. Het orgel leek eerst geheel gespaard te zijn gebleven. Maar toch werd een jaar later besloten om het orgel te ontmantelen. Het was sterk vervuild door giftig loodstof. Ook had het te lijden gekregen van grote temperatuurschommelingen, met name van de hittegolf in de zomer van 2019.  De verwachting is nu dat het orgel weer helemaal klaar is in de loop van 2024.

De beroemdste organist die op dit orgel gespeeld heeft is Louis Vierne. (1870-1937). Hij is denk ik wel een van de meest tragische figuren uit de muziekwereld die ik ken. Hij werd zo goed als blind geboren. Maar toen hij zeven jaar was werd hij geopereerd waarna zijn zicht aanzienlijk verbeterde. Op 16 jarige leeftijd overleed zijn vader aan maagkanker wat hem zeer aangreep.  Intussen was het al duidelijk dat hij zeer muzikaal was. De jonge Vierne kreeg zijn eerste muzieklessen van zijn oom Charles Colin, hoboïst en organist en winnaar van de Prix de Rome. Hij werd van 1881 tot 1890 opgeleid aan het Institut National des Jeunes Aveugles (het nationale blindeninstituut). Hij won er de eerste prijs voor zowel viool als piano. Hij ging daarna studeren aan het Conservatoire de Paris, waar hij korte tijd les had van César Franck. Na diens spoedige overlijden studeerde hij verder bij Charles-Marie Widor. In 1894 won hij de Prix du Conservatoire, waarna hij Widors assistent werd in zowel de kerk van Saint-Sulpice als in het conservatorium van Parijs. In die tijd werd Vierne zelfs ‘Widor-junior’ genoemd. Toen Widor daar werd opgevolgd door Alexandre Guilmant, werd hij ook diens assistent.

In 1899 trouwde hij en kreeg in de loop van de tijd drie kinderen. Er leek een mooie tijd aangebroken te zijn. In 1900 werd hij na een competitie uit 50 kandidaten uitverkoren tot organist-titularis aan de Notre-Dame van Parijs. Ze moesten allemaal voorspelen, Vierne won glansrijk. Hij bleef hier organist tot aan zijn dood in 1937. Maar hij kon nog steeds slecht zien waardoor hij op een kwaaie dag in 1906 kwam te vallen en een zeer gecompliceerde beenbreuk op liep, waarbij de artsen overwogen om het been te amputeren. Hij kwam er weer bovenop maar kon een jaar lang met dat been niet bij het orgelpedaal komen.  Net weer opgekrabbeld kreeg hij buiktyfus en zweefde een tijd lang op het randje van de dood. Twee jaar later verliet zijn vrouw hem om in te trekken bij een gemeenschappelijke vriend, een orgelbouwer. Alleen hun oudste zoon bleef bij zijn vader. Louis, nog steeds zeer slechtziend, trok toen met deze zoon in bij zijn eigen moeder, die echter al twee jaar later overleed. Hij kreeg daarna een relatie met een zangeres.

In 1911 was het de bedoeling dat hij de overleden Guilmant zou opvolgen als orgeldocent aan het Conservatorium. Toen hij verwikkeld dreigde te raken in een conflict tussen zijn leermeester Widor en de directeur Gabriel Fauré – die allebei voor hem de rol van mentor vervulden – liet hij de baan aan Joseph Bonnet en nam de wijk naar de Schola Cantorum, een concurrerend muziekinstituut, van zijn vriend Vincent d’Indy.

Toen kwamen er nieuwe zware tegenslagen. In 1913 bezweek zijn 10-jarige zoon André die bij zijn ex woonde aan tuberculose. In 1915 liet ook zijn nieuwe vriendin hem in de steek.

Louis Vierne in 1915

Op 12 juli 1916 vertrok Vierne naar Zwitserland om genezing te zoeken voor zijn glaucoom (een oogziekte waarbij de zenuwvezels van de oogzenuw geleidelijk aan verloren gaan.) Intussen was de eerste wereldoorlog bezig. In 1917 sneuvelden zijn broer en ook zijn geliefde zoon, die altijd bij hem was gebleven. Louis was nog steeds in Zwitserland en voelde zich niet alleen diepbedroefd maar ook schuldig. Hij had zijn nog jonge zoon toestemming gegeven om in dienst te gaan… Uiteindelijk kreeg hij in 1918 een operatie aan zijn ogen. Na complicaties moest hij een half jaar lang in een donkere kamer blijven. De operatie bleek uiteindelijk te zijn mislukt. Vanaf dat moment was Louis Vierne geheel blind.  Henri Büsser had in de Notre-Dame in die jaren dat hij in Zwitserland was tijdelijk zijn plaats ingenomen. Op 12 april 1920 kwam hij weer terug in Parijs.

De jonge zangeres Madeleine Richepin hielp hem bij het vinden van nieuwe leerlingen, het publiceren van zijn composities en het opbouwen van een nieuwe carrière als concertorganist. Tussen 1925 en 1927 maakte Vierne – met Madeleine als begeleidster – concerttournees naar Engeland, de Verenigde Staten en Canada. In Londen inspireerden de vier tonen van de Big Ben hem tot een van zijn bekendste orgelstukken: “Carillon de Westminster”. De concerttournees hadden vooral als doel om geld op te halen voor de restauratie van zijn orgel.

Louis Vierne tijdens zijn concerttournee in 1927

Aan het einde van zijn 1750ste recital op 2 juni 1937 aan zijn ‘eigen’ Cavaillé-Coll-orgel in de Notre-Dame van Parijs werd hij, na het spelen van het derde deel uit Triptiek op. 58, Stèle pour un enfant défunt, geveld door een hartaanval. Daarbij bleef zijn voet hangen op de E-toets van het pedaal. Zijn goede vriend en leerling Maurice Duruflé was hiervan getuige. Hij stierf dus letterlijk in het harnas. Ik probeer het me voor te stellen, een aanhoudende lage bastoon in de Notre-Dame. Eerst verwondering, daarna ontzetting. Duruflé die poolshoogte gaat nemen en ziet hoe hij daar voorover hangt.. Louis Vierne is begraven op het kerkhof van Montparnasse.

Ik wist van Vierne tot voor kort alleen dat hij blind was, maar las nu meer over de rest van zijn leven. Een vooral tragisch maar toch ook indrukwekkend leven. Zijn muziek heeft hierdoor voor mij een extra dimensie gekregen, nu ik weet onder welke omstandigheden veel van zijn stukken tot stand zijn gekomen. Zoals het “Carillon de Westminster” dat hij schreef toen hij stekeblind was en bezig was geld in te zamelen om zijn orgel te kunnen opknappen.  Mijn kleinzoon speelde bij mij thuis ook het “Carillon de Westminster”. Ik had het nog nooit gehoord. Hij speelde het twee keer achter elkaar omdat hij vond dat je alle manualen, ook die hij getekend had, moest kunnen zien. Dus ik moest een tweede opname maken vanaf een ander standpunt. Tot mijn stomme verbazing waren beide opnames bijna even lang. Hij had het hele stuk van meer dan vijf minuten compleet in zijn kop! Ik heb beide opnames gecombineerd, alleen het geluid van de opname die hoort bij het rechtervenster heb ik daarbij gebruikt. Hij speelt het in C, het origineel staat in D. Maar er wordt veel gemoduleerd, en ook dat probeert hij op zijn manier in zijn uitvoering te verwerken. Na de opname van mijn kleinzoon hoor je een opname van Olivier Latry, die het in 2017 speelt op het zelfde  orgel waar ook Vierne maar liefst 37 jaar op speelde. Bij deze opname duurt het stuk ongeveer 1:42 minuten langer, dus mijn kleinzoon heeft toch ook nog aardig wat weggelaten. Desondanks: petje af!

Niet alleen Vierne had geld nodig voor de restauratie. Hetzelfde orgel is dus nu opnieuw in restauratie na de noodlottige brand van enkele jaren geleden. Het lijkt wel of de rampspoed die het leven van Vierne tekende is blijven hangen in de Notre Dame….

Over Pieter Simons

Docent muziektheorie. Interesses: geschiedenis algemeen, kunstgeschiedenis, lokale geschiedenis, muziek en muziektheorie, filosofie, astronomie, fotografie, natuur, wilde bloemen. En daarnaast allerlei maatschappelijke dingen als onderwijs en opvoeding
Dit bericht werd geplaatst in autisme, Geschiedenis, muziek en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Louis Vierne

  1. Sietse Blijdorp zegt:

    Passionerend verhaal en passionerend wat Gijs er uithaalt!

    Like

  2. Pingback: Stèle pour un enfant défunt – gedenkteken voor een overleden kind | De kwintencirkel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.