Bij het radioprogramma “Tussen Hemel en Aarde” werden vanochtend enkele stukken gedraaid die geschreven waren rond het thema “vrede”. Heel veel componisten hebben in de loop der tijd muziek geschreven die bedoeld was om een vrede te vieren, zoals Händel die een cantate schreef om de vrede van Utrecht in 1715 te vieren. Zo zijn er tientallen stukken gemaakt. Maar ook zijn er stukken gemaakt die bedoeld zijn om vrede af te smeken, niet te vieren. Een van de meest indrukwekkende is de smeekbede om vrede van Franciscus van Assisi die door Sofia Gubaidulina op muziek is gezet en waar ik eerder over schreef.

Ook de hedendaagse componist Daan Manneke heeft zich er mee bezig gehouden, zoals in het “Konzert für Sopran” uit de Basler psalmen. Daan Manneke componeerde het in 2019 in opdracht voor het 1000-jarige bestaan van de Münster van Basel. Het werd ter gelegenheid van dat bestaan ook in Basel uitgevoerd. Samen met nog een aantal indrukwekkende stukken trouwens. Maar dus ook het stuk van Daan Manneke.

Het begint met de vredesklacht van Erasmus:

Vix ulla tam iniqua pax, quin bello vel aequissimo sit potior. Pax optima rerum, quas natura hominid edit:

zelfs de meest nadelige vrede is te prefereren boven welke zogenaamd rechtvaardige oorlog dan ook.

Dan psalm 65 in het Duits en Frans:

Man betet, Herr, in Zions Stille
zu deiner Macht und Huld;
da zahlt man dir der Opfer Fülle
und der Gelübde Schuld.
Da hörest du das Flehn und Beten,
der Deinen, grosser Gott;
darum kommt alles Fleisch getreten
vor dich in seiner Not.

O Dieu la gloire, qui t’ est deuë,
T’attend dedans Sion:
En ce lieu te sera rendue
De voeux oblation.
Et d’ autant que la voix entendre
Des tiens il te plaira,
Tout droit à toy se venir rendre
Toutes gents on verra.

In de stilte van Sion bidt men tot u Heer en brengt men u hulde. Al de offers die u zich heeft getroost worden u terugbetaald. Daar kunt u het smeken en bidden horen van alle stervelingen die u tegemoet treden.

Ik heb voor het verdere begrip de tekst met de vertaling aan de geluidsopname toegevoegd. Het stuk begint met de woorden “Lamento pacis”, wat ik vertaal met, “klaagzang voor vrede”, of huilen om vrede.  Dit in een een vocalise met als titel “Stille, Silence”. De twee woorden voor “Stilte”, de eerste in het Duits, de tweede in het Frans. Deze twee talen staan hier wellicht voor de huidige samenwerking die er is tussen Duitsland en Frankrijk om in Europa de vrede te bewaren en te versterken. Dat is in het verleden wel eens anders geweest. Maar Basel is tegelijk een tweetalige stad, Frans en Duits zijn de talen die ook bij zo’n herdenkingsconcert logisch zijn.

Maar eerst wordt er dus een Latijnse tekst van Erasmus gezongen, Erasmus de Europese inspirator voor vrede. Hij zegt: vrede is vrijwel altijd te verkiezen boven een zogenaamde rechtvaardige oorlog. Zou deze wijsheid nu eens wereldwijd overgenomencworden! De vredestichter, in een stad die door zijn tweetaligheid zoals gezegd de eenheid van Europa symboliseert, en de stad waar hij ook begraven is.

Dit stuk werd gisteren uitgevoerd door Nanette Mans, sopraan en Gerben Budding, kerkorgel. Ik was er met mijn oudste kleinzoon van 12 jaar bij en heb er een amateuropname van gemaakt die mijns inziens desondanks een goed beeld geeft van de muziek. Gerben Budding maakte bij zijn inleidende praatje de toehoorders attent op het subtiele maar opvallende gebruik van hoge tongwerken, iets wat Daan Manneke vaker doet. Mijn kleinzoon genoot van de verschillende speeltechnieken van Gerben Budding en de virtuoze glissandi van Nanette Mans. Mij viel het tekstgebruik van Daan Manneke op: hij doet dingen die je niet verwacht. Bij een woord als “Stille” gaat hij heel erg de hoogte in en er wordt tegelijk fortissimo gezongen. De tekst lijkt zo enigszins los te staan van de muziek. Desondanks vind ik het persoonlijk goed werken. Mijn kleinzoon kon het niet nalaten om tussendoor dingen te zeggen die hem opvielen of hij vroeg aan mij waar Nanette was met de tekst. Jeugdig enthousiasme zullen we maar zeggen! Het is wel een stuk waar je echt voor moet gaan zitten!