Het eeuwige mysterie

Voor een mooie sterrenhemel moet je niet in Nederland zijn, en al helemaal niet in de randstad. Een aantal jaren geleden stond er een kaartje van West-Europa in de krant, ingekleurd met een aantal kleuren. Deze kleuren waren gebaseerd op de hoeveelheid fijnstof in de lucht. Je kon onmiddellijk zien waar grote steden als Parijs liggen. Maar verontrustend was: bijna heel Nederland leek wel één grote stad. Overal was de hoeveelheid fijnstof onrustbarend hoog, met uitzondering van de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. Ging je wat naar het zuiden, en met name richting de Ardennen, dan was de lucht weer heel zuiver. Dat fijnstof zit gewoon overal in de lucht, het wordt veroorzaakt door het verkeer, maar vooral ook door vuilverbrandingsovens, kolencentrales en door bepaalde takken van industrie.  Fijne deeltjes water die bijna altijd in de lucht zijn zetten zich af op dat fijnstof. Het resultaat is een zachte wazige deken die de aarde omhult en het zicht op de sterrenhemel vertroebelt. Doodzonde voor liefhebbers als ik, en ik verheug me daarom jaarlijks op de zomervakanties naar gebieden waar de sterrenhemel veel mooier is. In januari waren we op Vlieland. Eind april zijn we in Zuid-Frankrijk. Om naar uit te zien!

Desondanks heb ik weer genoten de afgelopen dagen. Het was helder weer en relatief gezien viel er toch nog veel te zien. Van de sterrenbeelden valt in deze tijd van het jaar het meest het sterrenbeeld Orion op, ’s avonds in het zuiden, met links onder de Orion de meest heldere ster van alle sterren: Sirius. Ik heb Sirius gefotografeerd op 14 februari om 8 uur boven de Hoekse Weg richting Dijk. Op een tweede foto zie je Sirius met er boven het sterrenbeeld Orion.

sirius-2017-02-14-20uur

orion-2017-02-14-20uur

Dan is het deze maand ook geweldig om de maan en een aantal planeten te zien. Al vanaf oktober kun je Venus en Mars ’s avonds zien. Venus is nu ongelooflijk helder, zijn afstand tot de aarde is nu bijna op zijn kleinst. Schitterend weerkaatst zijn dampkring het zonlicht. Mars is een vrij onbeduidend puntje links van Venus, maar zal in de loop van de komende maanden  geleidelijk iets meer helder worden. Vooral in juli is hij uiteindelijk prachtig te zien, maar dan moet je uiteraard veel later kijken. Ook op 14 februari, iets later, om kwart voor negen, fotografeerde ik het duo in de polder richting westen.

venus-mars-2017-02-14-2045uur

Maar ook de ochtendhemel is de moeite waard. Dan kun je Jupiter zien, of voor nachtbrakers ook al midden in de nacht. Op dit moment staat Jupiter conjunct met de afnemende maan, die afgelopen zaterdag vol was maar nu richting laatste kwartier aan het gaan is.  Elke dag verwijdert de maan zich meer naar het oosten, steeds verder van Jupiter vandaan. Hieronder drie foto’s. De eerste twee zijn 15 februari om 7 uur ’s ochtends gemaakt. Op de eerste foto zijn geen sterren of planeten te zien: het is al een beetje rood waar de zon opkomt. Bij de tweede foto zie je richting zuidwesten over de dijk de maan en Jupiter. De derde foto maakte ik vanochtend om kwart over vijf. Toen was het nog enigszins helder, het licht dat je ziet dat is maanlicht. Opvallend : waar de vorige dag de maan nog rechts van Jupiter stond, staat hij inmiddels al links van Jupiter.

ochtendrood-2017-02-15-7uurmaan-jupiter-2017-02-15-7uurmaan-jupiter-2017-02-16-5uur

Voor de echte liefhebbers: wil je de manen van Jupiter zien dan moet je een goede verrekijker of een telescoop hebben, en dan moet in ieder geval ook niet onze eigen maan in de buurt staan. Nu is het dus daarvoor niet het goede moment, maar dat komt wel weer een keer. Wil je weten waar je voor die manen van Jupiter moet kijken, dan is de site hier onder  ideaal: Hij laat voor elk willekeurig moment zien waar de vier grote manen van Jupiter (Io, Europa, Ganymedes en Callisto) staan.

http://www.shallowsky.com/jupiter/

Wil je weten wat je elke avond of ochtend aan de hemel kunt zien, dan zijn daarvoor diverse gratis of soms ook niet gratis programma’s . Voor  op de telefoon of op een tablet (android) is skymap van google geweldig! Je kunt met de telefoon alle kanten uit richten en zien welke sterren en planeten waar staan. Ook kun je het beeld stilleggen en door te “vegen” alles rustig bekijken. Dat laatste is ideaal, omdat ook de windrichtingen, horizon en meer erbij staan. Mijn oudste kleinzoon die ik wekelijks zie wil altijd weten wat waar te zien is.

skymap

Sterren kijken is vooral jezelf verwonderen en beseffen hoe nietig je bent. Ik deed het als kind al. Het beetje kennis dat je in boeken, tijdschriften, internet en meer kunt opdoen helpt om de verwondering richting te geven. We weten feitelijk nog niet 1%. Maar dat ene procentje is al te veel om te bevatten. Copernicus ontdekte dat de aarde om de zon draait. Het hele wereldbeeld werd op zijn kop gezet. De kerk vond het een weinig geruststellende gedachte. Alle zekerheden werden verlaten. En we hebben ze sindsdien nooit meer terug gekregen. Er komen door alle ontdekkingen alleen nog maar meer onzekerheden bij. Daarom kun je misschien beter Carnaval  vieren. Je kop vol gieten met bier en alle onzekerheden even laten varen.  Of je geeft je geest de ruimte door naar muziek te luisteren of door zelf te musiceren. We begrijpen totaal niet hoe de wereld in elkaar zit. Dat beseffen we door naar de hemel te kijken. Of door te musiceren, ook al zo’n mysterie. We slaan er ons vrolijk zingend doorheen.

Geplaatst in filosofie, Astronomie | Tags: , , , , , , | 1 reactie

America first

Donald Trump is een klimaatscepticus. Omdat hem dat goed uitkomt. Hij wil een pijpleiding dwars door Amerika aanleggen. De  indianen die daar wonen? Daar heeft hij schijt aan. Hij en zijn  familie kunnen daar goed geld mee verdienen en ook Poetin vindt het een goed idee. Dus niet zeuren. En die klimaatsceptici, och, die bedrijven toch alleen maar linkse hobby’s?

De volgende dingen staan vast:

  • Het huidige klimaat warmt op,  en nog eens relatief snel ook. De enige verklaarbare oorzaak is de toename van CO2 in de atmosfeer.  Het is zeker dat de hoeveelheid CO2 sterk toeneemt en het is ook zeker dat daardoor wereldwijd de temperatuur stijgt.
  • Door die opwarming wordt het klimaat wereldwijd anders. Per regio kunnen de verschillen totaal anders zijn. Het ziet er naar uit dat wijnbouw in Scandinavië mogelijk wordt. Tegelijk wordt het in Zuid-Europa, maar vooral ook in grote delen van Afrika veel droger waardoor veel mensen en dieren in grote voedselproblemen komen.
  • Door de stijging van de zeespiegel zullen grote delen van wat nu land is zeebodem worden. Mensen in West-Nederland zullen uiteindelijk moeten verhuizen.
  • Door het smelten van de ijskappen komen er veranderingen in de oceaanstromingen. Het is zeer goed mogelijk dat de huidige warme golfstroom gaat afbuigen en dat het in NW-Europa opeens juist veel kouder wordt. Wereldwijd daarentegen blijft het gewoon warmer worden.
  • Omdat de aarde nog nooit zo dicht bevolkt was zullen grote klimaatveranderingen vrijwel zeker desastreuze gevolgen hebben voor de mensheid. Je kunt gaan wonen waar nog water en voedsel  te krijgen is en je droge voeten hebt. Maar daar zal niet voor iedereen plaats zijn.

Maar: in heel grote lijnen is er niets bijzonders aan de hand. Kijk je naar de leeftijd van de aarde, dan zijn de periodes dat er geen poolkappen waren veel en veel langer geweest dan de periodes dat er wel poolkappen waren. De aarde is meestal veel en veel warmer geweest dan nu. We zitten in een nasleep van de laatste ijstijd. Het restant van het ijs gaat weg. Maar: dat zou anders waarschijnlijk ook gebeurd zijn, maar niet zo snel en door andere oorzaken. Vooral doordat de warmte intensiteit van de zon zou toenemen. Dat wordt  onder meer veroorzaakt door een lichte, eeuwen durende schommeling in de baan van de aarde om de zon.

In iets kleinere lijnen zien we nog meer schommelingen. Waar het op dit moment in grote lijnen warmer wordt kan het af en toe ook weer wat kouder worden. Zo was het gedurende de periode tussen 900 en 1300 waarschijnlijk in Europa warmer dan nu. En was het tussen 1500 en 1900 een stuk kouder dan nu. Deze variaties komen denkt men door lichte schommelingen in de warmte afgifte van de zon. Het kunnen ook andere oorzaken zijn.

Over de warme periode in de middeleeuwen en over de kleine ijstijd rond 1600 zijn veel onderzoeken gedaan. Onderstaande link verwijst naar wereldwijde onderzoeken op dat gebied.

http://pages.science-skeptical.de/MWP/MedievalWarmPeriod1024x768.htmx

Verschillende onderzoeken bevestigen zowel een middeleeuwse warme periode, meestal geplaatst zo tussen 950 en 1200, en een koude periode, zo tussen 1500 en 1900. Maar het ging erg op en neer. Hieronder drie onderzoeken uit bovenstaande link.

zweden In Zweden zijn onderzoeken gedaan naar boomringen van bomen die groeiden  tussen 500 en 2004. De bomen en ringen worden dikker als het tussen april en augustus warmer is. Op basis hiervan kan de jaarlijkse gemiddelde temperatuur worden berekend. Uit dit onderzoek blijkt dat de jaren rond 1800 qua temperatuur te vergelijken waren met nu, rond 1700 en rond 1900 was het beduidend kouder. Na 1900 ging de temperatuur weer omhoog. De middeleeuwse warme-top lag tussen 950 en 1050. Het was toen waarschijnlijk warmer dan nu.

ijslandHet sediment in noordelijk IJsland geeft ook duidelijke informatie. Hieruit blijkt dat er een warme periode was in de Romeinse tijd maar ook tussen 1000 en 1300. Ook is de kleine ijstijd zeer goed zichtbaar

De precies gedateerde isotopische samenstelling van stalagmieten in een grot in de centrale alpen is omgezet naar een temperatuurcurve. Hieruit zou blijken dat de gemiddelde temperatuur tussen 800 en 1300 hoger was dan de huidige temperatuur. In de periode daarna was het gemiddeld 1,7 graden kouder. Er zijn aanwijzingen dat deze verschillen veroorzaakt worden door variabele zonnesterkte. Dit zou dan gelijk de voornaamste oorzaak kunnen zijn van alle klimatologische schommelingen in ieder geval in de laatste twee millennia.alpen

Maar de schommeling van de twintigste en een en twintigste eeuw, de opwarming van nu, komt zoals gezegd bijna zeker grotendeels door de mens zelf. En voor de huidige en toekomstige mens is dat behoorlijk dramatisch.  Hoe het gaat uitpakken is nog enigszins koffiedik kijken. Omdat de Golfstroom van richting kan veranderen bijv. Ook kan het opeens weer wat kouder worden. Zoals er ook natuurlijke klimaatschommelingen waren in de laatste 2000 jaar. Het kan ook zomaar heel snel  al dramatisch warm worden. Grote vulkaanuitbarstingen hebben ook klimatologische consequenties. Allemaal dingen waar we niets aan kunnen doen en die niet te voorspellen zijn. Maar aan één ding kunnen we wel wat doen. De uitstoot van CO2. En dat gáát maar door, dat gáát maar door. En dat ten koste van misschien wel de halve wereldbevolking.  “America first!” Het zou me niet verwonderen als ook Amerika grote nadelige invloeden gaat ondervinden van de klimaatverandering. Tsunami’s die complete staten wegvagen. Het is allemaal niet onmogelijk. Wil Trump echt wel “America first?” Ik hoop het niet voor die arme, blanke, Christelijke Amerikanen…

Geplaatst in filosofie, Geschiedenis, natuur | Tags: , , , , , | 1 reactie

De zwevende kiezer

Ik heb de stemwijzer ingevuld! Er waren maar liefst 30 stellingen. Je kunt kiezen tussen: “eens”, “oneens” of “geen van beiden”. “Geen van beiden” is bij mij vaak meer een antwoord waar ik voor kies om de nuance op te zoeken. Ik ben het dan wel vaak met iets eens of oneens, maar toch zijn er bepaalde facetten die ik in de vraagstelling mis die voor mij belangrijk zijn. Noodgedwongen maak ik in dat geval dan de keuze “geen van beiden”. Dat kan waarschijnlijk niet anders, of je zou de vragenlijst minstens twee keer zo lang moeten maken. Enfin. 30 vragen. Ik denk dat je met deze stemwijzer best een eindje kunt komen, er is goed over nagedacht.

Mijn antwoorden kwamen voor 71% overeen met de mening van GroenLinks, SP en de Partij voor de dieren. Exact evenveel. De Partij voor de dieren valt bij mij zo wie zo af. Fuseer in godsnaam met GroenLinks zou ik zeggen. Er zijn veel te veel partijen en zoals ik me in geen enkele partij voor 100% kan vinden zo zal dat waarschijnlijk ook zijn met de meeste leden van welke partij dan ook, die desondanks ergens lid van zijn. Dus mijn keuze zou nu moeten gaan tussen SP en GroenLinks. Toch heb ik de PvdA (66% overeenkomst) ook nog op mijn vergelijkingslijstje gezet. Niet alle items vind ik even belangrijk. Juist bij belangrijke items zou de overeenkomst die er dan wellicht met de PvdA is misschien wel eens de doorslag kunnen geven.

Al deze drie partijen willen trouwens net als ik:

  • meer geld voor kunst en cultuur,
  • de productie en handel in wiet legaliseren,
  • de vennootschapsbelasting niet verlagen,
  • de hoogste inkomens extra belasten,
  • een verplichte verzekering voor ZZPers instellen,
  • geen aparte beperkingen voor Islamitische immigranten maken,
  • de bouw van goedkope huurwoningen stimuleren,
  • geen extra geld voor aanleg van wegen,
  • alle kolencentrales zo snel mogelijk dicht,
  • het eigen risico in de zorg afschaffen
  • en ze willen nog een paar dingen waar ik het mee eens ben.

De vragen van de stemwijzer waarbij ik het met een of twee van de drie partijen (PvdA, GroenLinks, SP) niet eens ben

Er moet een bindend referendum komen, waarmee burgers door het parlement aangenomen wetten kunnen tegenhouden.

Ik ben het hier vurig mee oneens, en wat blijkt: zowel de SP als GroenLinks willen dat wel. Pfff. Toch maar PvdA dan?

Om discriminatie op basis van de naam te voorkomen, moet anoniem solliciteren bij de overheid en bij openbare instellingen de regel worden.

Ik ben het daar net als GroenLinks en PvdA mee eens. Vreemd genoeg is de SP hier tegen. Ze vinden de tijd er nog niet rijp voor. Dat begrijp ik niet.

De vervroegde vrijlating onder voorwaarden van gevangenen moet stoppen. Zij moeten hun straf helemaal uitzitten.

Vreemd genoeg volgt de PvdA daar als enige een harde lijn. Ik ben het met de stelling net als de SP en GroenLinks oneens. Maar ik vind het niet verschrikkelijk belangrijk.

De periode waarbinnen je meerdere tijdelijke arbeidscontracten na elkaar kunt afsluiten, moet langer worden dan twee jaar.

Ik wil dat, net als de PvdA en de SP niet. GroenLinks wil dat wel. Het kernidee is dat je na uiterlijk twee jaar in dienst genomen zou moeten kunnen worden en niet weer tijdelijk aan het lijntje gehouden. Ik denk dat er wel meer extra wetgeving nodig zal zijn om de werkgevers dit ook te laten doen. Nu zullen ze iemand er dan na twee jaar vaak definitief uitgooien om flexibel te kunnen blijven. Maar moet je die praktijk om wille van dat mogelijke misbruik oprekken? Ik denk van niet. Dus hier kan ik niet met GroenLinks mee gaan. Na twee jaar een beter contract, tenzij de werkgever kan aantonen dat iemand niet goed functioneert, zo iets.

De AOW-leeftijd moet weer 65 jaar worden.

Hier heb ik ingevuld “geen van beide”. Ik begrijp dat AOW en pensioen steeds minder goed betaalbaar worden. Maar ik begrijp ook dat veel mensen op hun 65e of nog eerder het heel zwaar beginnen te krijgen. Ik denk aan kleine zelfstandigen, straatwerkers, mensen in de bouw en anderen die dan moeten wachten op de AOW en als je dat gaat oprekken tot 70 kan dat veel te lang duren. Dus ik ben voor een flexibele manier van invullen hiervan. Laat bepaalde beroepsgroepen eerder AOW krijgen dan anderen. Lastig vorm te geven, dat wel. Wat doe je met chronisch zieken? Misschien moet je ook naar het persoonlijke arbeidsverleden kijken? Er wordt dan vast ook weer gerotzooid om bij de juiste categorie te horen. Als het echt veel te lastig blijkt, stel dan een duidelijke grens. 65 is mooi. Alla. 66 dan. En daar voorlopig van af blijven. De SP wil als enige naar 65 terug.

Het leenstelsel voor studenten moet worden afgeschaft. De basisbeurs moet weer terugkomen.

PvdA en GroenLinks zeggen dat een en ander zo moet blijven en zijn het dus oneens met de stelling. De SP wil weer een basisbeurs. Ik heb ook hier weer “geen van beiden” ingevuld. De betaalbaarheid door de overheid dreigt uit de klauwen te lopen, dus dat pleit voor: houden zo. Maar het oude systeem had als voordeel dat de studenten veel minder schulden maakten en vooral ook veel meer tijd aan hun studie konden besteden. Dat laatste is erg belangrijk, want het niveau op HBO en Universiteit is er niet beter op geworden de laatste jaren. Misschien iets er tussen in? Een iets lagere basisbeurs dan voorheen?

De regeling voor de aftrek van de hypotheekrente moet niet verder worden aangetast.

Net als de SP en GroenLinks ben ik het hier niet mee eens. De PvdA staat hier achter het standpunt van de VVD en wil van de hypotheekrente aftrek afblijven.  Er  gaat ontzettend veel geld zitten in het fenomeen hypotheekrente aftrek en ook de huizenprijs in Nederland wordt hierdoor kunstmatig hoog gehouden. Het kost de staat kapitalen en Europa dringt er al jaren op aan om dit te veranderen. Dat kun je natuurlijk niet in een keer doen, maar het levert elk jaar opnieuw de staat heel veel geld op waar je veel mee kunt doen. Ik ben grote voorstander van het geleidelijk afschaffen van deze subsidie waar vooral banken wel bij varen.

Luchthaven Schiphol moet kunnen uitbreiden.

Ook hierin gaat de PvdA weer mee met de VVD: dat moet kunnen. Ik vind net als SP en GroenLinks dat het tijd wordt paal en perk te stellen aan het eindeloos voorop stellen van economische belangen ten koste van milieu en leefbaarheid. Nederland is te klein. De luchtverontreiniging is bijna nergens zo groot als hier. Overal is er licht- en geluidsoverlast. Steeds meer mensen hebben een burn-out. Hoe zou dat komen…

Voor vlees moet het hoge btw-tarief van 21 procent gaan gelden.

Ik ben het hier net als GroenLinks mee eens. Als iedereen minder vlees zou eten zou dat wereldwijd het complete voedselvraagstuk oplossen. Nog afgezien van al het dierenleed. De PvdA en SP denken blijkbaar alleen aan de portemonnee van de burger en durven hier nog niet aan.

Ouderen die vinden dat hun leven voltooid is moeten hulp kunnen krijgen om een einde aan hun leven te maken.

Dit is typisch zo’n ethisch vraagstuk waar ik zelf nog niet goed uit ben. Mensen die echt dood willen en niet voldoende steun krijgen om hun wens te vervullen laat men misschien nog te vaak in de kou staan. Diverse documentaires over de hele wereld laten dat zien. Gelukkig is er in Nederland al vrij veel mogelijk. Maar moet dat nog verder opgerekt worden? Ik heb twijfels. Een bepaalde mate van lijden is helaas onderdeel van ons leven. Daar zullen we mee moeten leren om gaan. Misschien dat ik dus toch iets meer overhel naar het standpunt van de SP die vindt dat we hier niet verder in moeten gaan.

Er moet een landelijk zorgfonds komen, zodat het stelsel van particuliere zorgverzekeraars kan verdwijnen.

Alleen de SP denkt hier hetzelfde over als ik. Ik ben in het algemeen tegen al die concurrentie, overstapmogelijkheden en ga zo maar door. Net als bij OV en Energie trouwens

Er moet een Europees leger komen.

Alleen GroenLinks denkt hier hetzelfde over: ja! Belachelijk dat we Nederland zogenaamd lopen te verdedigen. We moeten op hoog niveau samenwerken en dat kan het beste bij een Europees leger. Ik zou trouwens ook een Verenigd Europa willen dat veel verder gaat dan nu. Net zo iets als in Amerika. Nederland als een soort Bundesland van Duitsland. Waarom niet? In Nederland hebben we ondanks onze landelijke eenheid nog steeds erg veel verschillen. Een Groninger is cultureel gezien heel iemand anders dan een Limburger. Dus waar zijn we bang voor. Zeker nu Amerika ons los begint te laten is het tijd geworden voor intensieve samenwerking op Europees niveau. Ik wil een Verenigde staten van Europa, om te beginnen misschien Scandinavië, Duitsland en de Benelux. Ik begrijp dat gekanker op Europa niet. Dat er teveel bureaucratie is. Ja, vast en zeker. Maar dat aanpakken is wat anders dan de Europese samenwerking stop zetten.

Met betrekking tot alle andere punten van de stemwijzer (en dat zijn er maar liefst 18!) denken PvdA, GroenLinks, SP en  ik hetzelfde. Die vragen daar ga ik dus nu niet op in.

Een eerste inventarisatie

Waarom PvdA? Omdat zij als enige net als ik tegen referenda zijn, omdat zij samen met Groen links voor anoniem solliciteren bij de overheid zijn, omdat zij net als de SP de duur van tijdelijke arbeidscontracten willen beperken tot twee jaar.

Waarom GroenLinks? Omdat zij samen met de PvdA voor anoniem solliciteren bij de overheid zijn, omdat zij net als de SP de huidige regeling van vervroegd vrijlaten van gevangen onder voorwaarden willen handhaven, omdat zij net als de SP de regeling voor hypotheekrente-aftrek geleidelijk willen afbouwen, omdat zij net als de SP vinden dat de luchthaven Schiphol niet nog verder mag worden uitgebouwd, omdat zij net als ik als enige vinden dat vlees duurder mag worden door hoog BTW-tarief toe te passen, en omdat zij net als ik duidelijk Europees denken en zelfs een Europees leger willen.

Waarom SP? Omdat zij net als de PvdA de duur van tijdelijke arbeidscontracten willen beperken tot twee jaar, omdat zij net als GroenLinks de huidige regeling van vervroegd vrijlaten van gevangen onder voorwaarden willen handhaven, omdat zij net als GroenLinks de regeling voor hypotheekrente-aftrek geleidelijk willen afbouwen, omdat zij net als GroenLinks vinden dat de luchthaven Schiphol niet nog verder mag worden uitgebouwd, omdat zij net als ik als enige van deze drie partijen willen dat er een nationaal zorgfonds komt.

De belangrijkheid van de items

Ik wil toch proberen tot een keuze te komen. Vind ik alle items even belangrijk? Nee. Ik geef elk item een waarde tussen 1 en 10. Deze waardering is natuurlijk behoorlijk subjectief. Zo vind ik de mening over referenda veel belangrijker (een 10) dan het item over vervroegd vrijlaten van gevangenen (een 2). Door nu die punten te zetten bij partijen die hetzelfde denken als ik krijg ik een misschien nog beter beeld.

  Belangrijkheid van het  item voor mij PvdA GroenLinks SP
Referenda stoppen 10 10    
Anoniem solliciteren 3 3 3  
Beperken duur tijdelijke arbeidscontracten 4 4   4
Vervroegd vrijlaten gevangenen nee 2   2 2
Hypotheekrente-aftrek afbouwen 6   6 6
Schiphol uitbreiding stoppen 5   5 5
Vlees duurder maken 4   4  
Europees leger 4   4  
Nationaal zorgfonds 7     7
  Totaal: 17 24 24

GroenLinks en SP blijken (hoe is het mogelijk) alweer gelijk te staan. De PvdA valt definitief af.

Welke argumenten zouden nog meer een rol kunnen spelen? De haalbaarheid van samenwerking? Strategisch kiezen om een andere partij te helpen of te stoppen? De uitstraling van de leider? De achterban en de kwaliteit van mogelijke ministers?

Ik moet er nog over nadenken. Ik ben een stuk verder. Maar ik ben nog steeds een zwevende kiezer.

Geplaatst in filosofie | Tags: , | Een reactie plaatsen

De geboorte van Johannes de Doper

Elk schilderij heeft een verhaal. En dat verhaal kan heel veel kanten hebben. Hoeveel mensen zullen er in de loop van de tijd hebben staan kijken voor het schilderij “de geboorte van Johannes de Doper” in Boijmans en er hun eigen verhaal van gemaakt hebben?

johannes-gouda

Je kunt kijken naar allerlei dingen. Ik wil zo goed mogelijk weten wat het voorstelt, maar ik zou ook iets meer over de context willen weten: waarvoor is het gemaakt, door wie, in opdracht van wie? Ik wil iets meer over die tijd weten en een beeld in mijn hoofd krijgen van allerlei gebruiken in die tijd. Klonk er toen ook muziek, welke? Dus ik ga een poging doen.

Ik begin met de voorstelling. Wat je ziet  is een soort samengevoegde collage van drie Bijbelse gebeurtenissen tot samen één schilderij, alsof het allemaal tegelijkertijd is gebeurd. Een stripverhaal van drie plaatjes samengevat in slechts een plaatje, zo iets.

We zien helemaal links boven op het schilderij de eerste gebeurtenis: Zacharias, de man van Elisabeth, wordt bezocht door een engel. In Lucas 1, 11-12 lezen we: “er verscheen hem een engel des Heren, staande aan de rechterkant van het wierookaltaar. Toen Zacharias hem zag ontstelde hij en werd door vrees bevangen. Maar de engel sprak: ‘vrees niet Zacharias, want uw bede is verhoord; uw vrouw Elisabeth zal u een zoon schenken, die gij Johannes moet noemen’”

Achteraan rechts zien we Elisabeth in bed liggen. Ze krijgt iets als soep aangereikt door een bediende. Een andere bediende warmt een doek om straks Johannes in te wikkelen. Johannes, net geboren,  wordt gewassen door Maria, de zus van Elisabeth. Maria is op dat moment volgens de bijbel drie maanden zwanger van de latere Jezus. In Lucas 1, 57 lezen we: “voor Elisabeth brak het ogenblik aan dat zij moeder werd; zij schonk het leven aan een zoon”

Vooraan op het schilderij zien we alweer Zacharias, met dezelfde kleur mantel als links. De engel Gabriël had hem “met stomheid” geslagen (hij kon niet meer praten) toen deze hem de geboorte had aangekondigd. Maar acht dagen na de geboorte gaf hij het kind een naam bij de besnijdenis en hij kreeg prompt zijn stem terug. In Lucas 1, 62-66 lezen we: “Op de achtste dag kwam men het kind besnijden en ze wilden het naar zijn vader Zacharias noemen. Maar zijn moeder zei daarop: Nee het moet Johannes heten. Zij antwoordden haar: maar er is in uw familie niemand die zo heet. Met gebaren vroegen ze aan zijn vader hoe hij het wilde noemen. Deze vroeg een schrijftafeltje en schreef er op: Johannes zal hij heten. Ze stonden allen verbaasd. Onmiddellijk daarop werd zijn mond geopend, zijn tong losgemaakt en verkondigde hij Gods lof. Ontzag vervulde alle omwonenden en in heel het bergland van Judea werd al het gebeurde rondverteld. Ieder die het hoorde dacht er over na en vroeg zich af: wat zal er worden van dit kind? Want de hand des Heren was met hem.”

gouda-altaar-op-schilderijOp het schilderij zien we links boven een tempel die refereert aan het priesterschap van Zacharias en de hierboven beschreven gebeurtenissen in de tempel. Maar daar in is ook een houten retabel te zien, duidelijk uit de tijd van het schilderij van Boijmans. In die tijd was het gebruikelijk om, als je het kon betalen, een altaarretabel te laten snijden door een beeldsnijder. Goede beeldsnijders die dat konden waren er niet zo veel. In Antwerpen waren toentertijd de beste beeldsnijders van Europa en als je het kon betalen liet je daar iets maken en het in je stad bezorgen. Daarnaast was het gebruikelijk, als dat retabel klaar was, om dat af te kunnen dekken met geschilderde panelen. Die kon je openklappen: aan de binnenkant zag je dan in schitterende kleuren taferelen die vaak ongeveer dezelfde voorstelling hadden als het houtsnijwerk van het retabel. De buitenkant werd ook beschilderd: heel vaak in grisaille (grijstinten). Dat maakte het openen van het retabel extra feestelijk: het houtsnijwerk kwam tevoorschijn maar ook de beschilderde binnenkant. Een enkele keer, zoals bij het hoogaltaar van Kalkar, waren zowel buiten- als binnenkant van de panelen in kleur. Zo hebben we daar nog steeds 20 schitterende panelen, waarvan je de helft tegelijk kunt zien (geopend 10, of gesloten 10). Waarom schildert de maker van het paneel dat we hier zien in de tempel van Zacharias een altaarretabel in de joodse tempel? Ik vermoed dat dat het wel eens hetzelfde retabel zou kunnen zijn waar hij de panelen bij aan het maken was. Logischerwijs zou dan ook in dit beeldsnijwerk het leven van Johannes de Doper verbeeld moeten zijn. Jammer genoeg zijn de afbeeldingen te onduidelijk om daar zekerheid over te krijgen.

Hoeveel panelen zullen er in dit geval geweest zijn? Te zien aan het geschilderde paneel schat ik dat dat er minstens 6 geweest moeten zijn. Twee grote links en twee grote rechts, en boven nog een kleiner links en een kleiner rechts. En misschien ook nog enkele panelen voor de onderkant. Er zijn nog drie grote panelen van het Johannes-altaar bekend. Twee staan er in Boijmans, een is er te zien in Philadelphia. In Boijmans zien we naast de geboorte van Johannes de vlucht van Elisabeth. Hieronder het paneel uit Philadelphia.

johannes-philadelphia-kleinOp dat laatste zien we hoe Johannes de doper Jezus aanwijst als “het Lam Gods”. Andere afbeeldingen die er nog meer geweest moeten zijn: “Johannes als kluizenaar in de woestijn, levend van sprinkhanen” en waarschijnlijk ook “de dood van Johannes”, waarbij meestal zijn afgehakte hoofd op een schotel wordt getoond. Waarschijnlijk zijn deze en nog meer afbeeldingen van ditzelfde altaar verloren gegaan.

Bij Boijmans wordt geopperd dat het paneel waarschijnlijk afkomstig is uit de St. Jan van Gouda. Het schilderij is in 1938 aangekocht, maar er wordt niet vermeld wie de vorige eigenaar was. Laten we aannemen dat het klopt. De kerk was inderdaad opgedragen aan Johannes de Doper. Dat maakt het al tot een aannemelijke keuze. Gouda was rond 1500 een vrij belangrijke stad wat je alleen al aan de grootte van de kerk kunt zien. De kerk heeft de grootste oppervlakte van alle kerken in Nederland. Jammer genoeg zijn de kerkregisters van 1490-1520 verloren gegaan. Net de periode waarin het schilderij wordt gedateerd. Uit dendrochronologisch onderzoek blijkt dat het paneel gemaakt moet zijn tussen 1510 en 1520. Dat is heel aannemelijk, als je weet dat de een na laatste uitbreiding van de kerk in 1510 klaar kwam. Het is heel gebruikelijk om dan voor zo’n nieuwe kerk ook nieuwe kunstwerken te laten maken, zoals dat ook in Kalkar gebeurde. In 1555 was er een grote brand, maar het schijnt dat het koor er vrij ongeschonden van af is gekomen. Na die brand werd de kerk hersteld en kreeg nog een laatste architectonische aanpassing. Maar ook niet zo heel lang daarna (1572) sloot Gouda zich aan bij de opstand en werd de kerk ter beschikking gesteld aan de gereformeerden. Wat er toen met al het nog overgebleven beeldhouwwerk en met de schilderijen gebeurd is is niet bekend.

Wie is de maker die zich zo vanaf 1510 bezighield met de panelen? Hij wordt nu de “meester van het Johannesaltaar” genoemd. Men weet het gewoonweg niet. Ik heb mezelf een tijdlang bezig gehouden met Jan Joest, de maker van de twintig schilderijen voor het hoogaltaar van Kalkar. Jan Joest vestigde zich toen die klus klaar was rond 1509 in Haarlem en overleed daar in 1519. Voor Haarlem heeft hij in die tijd voor zover bekend slechts enkele kleine kunstwerken gemaakt. Zou Jan Joest de panelen van Gouda hebben gemaakt?

Hieronder een van de afbeeldingen van Jan Joest voor Kalkar. De doop van Jezus (door Johannes de Doper) in de Jordaan. Hoewel je ziet dat de stijl zeker verwant is vind ik de details in Kalkar meer uitgewerkt, fijner, precieser. Maar ik ben te weinig kenner om er verder een zinnig woord over te kunnen zeggen.

johannes-kalkar-klein

Gouda was een havenstad. Het had rechtstreekse waterverbindingen met zowel Amsterdam, Utrecht als Rotterdam en Dordrecht. Daar profiteerde de stad optimaal van. Nu kun je je dat bijna niet meer voorstellen, Gouda een havenstad? Maar dat was het wel degelijk. Je kunt nog veel restanten van deze havenactiviteiten terug vinden in de stad. Leuk uitgangspunt voor een stadswandeling! De stad was welvarend en zal tot de reformatie ook een bloeiend kerkelijk muziekleven hebben gekend. Met goede zangers die waarschijnlijk ook polyfoon konden zingen. Wat zongen zij? Van de Noordelijke Nederlanden zijn niet zoveel componisten uit die tijd bekend. Een uitzondering is misschien Obrecht. Hij heeft o.a. gewerkt in Bergen Op Zoom, maar was ook de opvolger van Josquin des Prez in Ferrara.

Obrecht schijnt ook een mis ter ere van het feest van Johannes de Doper gemaakt te hebben, maar daar heb ik helaas geen opname van kunnen vinden. Wel een mis opgedragen aan de heilige Donatianus, de patroonheilige van Brugge. We horen van hem een deel uit de missa Sancto Donatiano, uitgevoerd door de Cappella Pratensis. Het meerstemmige Kyrie uit deze mis wordt voorafgegaan door een eenstemmig Gregoriaans introïtus. Prachtige sfeer door de muziek en de bijbehorende filmopname, waar we bijv. ook beelden van altaarpanelen van de Sint Jacobskerk in Brugge zien. Anno 14 oktober 1487 werd er een mis gezongen in deze kerk ter nagedachtenis aan bonthandelaar Donaes de Moor, met speciaal voor de gelegenheid geschreven muziek van Jacob Obrecht. Wat je ziet en hoort moet enigszins in de buurt komen van wat je misschien ook in Gouda gehoord kunt hebben in het tweede decennium van de zestiende eeuw, toen het nieuwe altaar feestelijk werd ingewijd. En na de dienst liepen de notabelen naar voren, om zich te vergapen aan het kunstige houtsnijwerk van het retabel en de prachtige kleuren van de panelen. Hun Johannes de Doper, wat waren ze trots! Een klein onderdeel van dit grote devote werk hangt nu in Boijmans. Als herinnering aan vervlogen tijden.

Geplaatst in Geschiedenis, kunst | Tags: , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Gevaarlijke gekken

Macht. Ik ben machtig, ik ben de baas! Er zijn bepaalde machthebbers die genieten op voor mij vreemde manieren van macht en aanzien. Een vrij normale manier zou misschien kunnen zijn dat je voelt dat je veel goede dingen kunt doen en bij iedereen geliefd bent. Maar ik ken machthebbers die vooral genieten van gevreesd worden. Als iedereen je vreest word je paranoia. Zoals Stalin die op een bepaald moment voor de zekerheid bijna iedereen in zijn omgeving om zeep liet brengen. De meeste gevreesde machthebbers laten het niet zo ver komen. Zij zorgen voor meelopers. Dat is makkelijk. Je hebt macht en je strooit kwistig met versnaperingen. De meelopers zijn blij. Voor zo lang als het duurt. Want even makkelijk word je ook weer aan de kant geschoven. Die macht heb je als machthebber en het voelen daarvan is ook weer lekker. Impulsieve machthebbers genieten voortdurend van hun macht. Zoiets van páf: ik dóe iets en wáw, iedereen schrikt. Héérlijk! Dat het daarna chaos is deert ze niet. Het hoort bij het machtspel.  Je krijgt veel aandacht. Hoe lang gaat dat goed? Ja dat kan lang duren. In een enigszins democratische omgeving is dat begrensd. Uiteindelijk loop je tegen de lamp en word je gestraft voor al het onheil dat je hebt aangericht. De reactie is: zo willen we het nooit meer. Een tijd lang zal op die plek geen impulsieve onheilsveroorzaker meer zitten. Waarschijnlijk komen er dan gouden tijden. Er is hoop!

Mensen die mij kennen weten dat dit verhaal net zo goed te plaatsen valt in een omgeving die dichtbij is, net zo als dat je dit verhaal ook naar een heel ruime omgeving zou kunnen vertalen. De hoofdpersonen in beide  omgevingen hebben veel gemeen. Ze zijn allebei gestoord. Het zijn gevaarlijke gekken.

Geplaatst in filosofie | Tags: , , | 1 reactie

De mislukte toenadering van Venus tot Mars

Al enkele maanden is Mars onderweg naar Venus. Of is Venus onderweg naar Mars? Maar sinds de inauguratie van Trump houdt Venus Mars op een afstandje: tot hier en niet verder! Ze naderden elkaar steeds meer, ze leken elkaar te gaan pakken. Venus gaat de komende dagen wat naar boven. Gaat hij boven Mars langs? De huidige stand heet formeel een conjunctie. Maar het is een niet erg innige conjuncte. En het zal ook niet meer worden dan dat. Over een aantal weken gaan ze zich weer van elkaar verwijderen, zonder elkaar echt omarmd te hebben.

Trump heeft hier natuurlijk niets mee te maken, dat zou te veel eer zijn. Maar als je zo herhaaldelijk naar de beweging van de zichtbare planeten aan de hemel kijkt dan is het verleidelijk om de veranderingen die je ziet te duiden. De Drie koningen deden dat ook al. Immers, Venus is een mooie heldere planeet. De planeet van de liefde. Mars is een kleiner, vaak enigszins rood, vervaarlijk puntje. Je weet nooit wat hij doet. Dat weten we van Trump ook niet. Hij gaat door voor een impulsief iemand, en die kwaliteit wordt ook aan Mars gekoppeld. Vanaf eind oktober konden we de twee hemellichamen al aan de avondhemel zien. Ze gingen steeds dichter naar elkaar toe,  tot rond deze tijd. Dan, eerst langzaam, en in maart in sneltreinvaart, zien we Venus de zon voorbijschieten waardoor het weer een morgenster wordt. Mars is dan nog steeds laag aan de avondhemel te zien.

Op onderstaande animatie zie je de onderlinge stand van deze planeten van oktober 2016 tot maart 2017. Groen is de horizonlijn. Rood is de baan van zon, maan en planeten (de dierenriem). De animatie zie je twee keer, de tweede keer in close up. Elke maand zie je snel de maan een keer voorbijkomen. Ook zie je de plekken aan de hemel waar je Uranus en Neptunus zou moeten kunnen zien, maar daar zul je een behoorlijke telescoop voor nodig hebben. Als in maart Venus verdwijnt kun je trouwens korte tijd Mercurius laag aan de avondhemel zien, dat wordt op het einde ook in de animatie getoond. Dat verschijnsel is in Nederland zelden goed te zien, dus voor de liefhebbers: eind maart vlak na zonsondergang is het niet onmogelijk!

Ik heb ook diverse keren geprobeerd om foto’s te maken van de conjunctie van Venus en Mars. Dat is me dan wel gelukt maar wat wil je eigenlijk laten zien behalve de samenstand? Een mooi plaatje van de omgeving erbij? Dat zie je op onderstaande foto misschien, uitzicht op de dijk vanaf mijn studeerkamer, afgelopen avond om half negen.

venusmarsvenusEn bij een detailfoto van Venus zie je fel het weerkaatste zonlicht  op de dikke dampkring van Venus, maar je lijkt ook iets van de dampkring, wolkenpartijen, zelf te kunnen zien. Het gaat daar behoorlijk wild tekeer met stormen van honderden kilometers per uur, die gebroken worden door de enorme bergtoppen op Venus, vele malen hoger dan de hoogste bergen op aarde. De zo lieflijk ogende planeet is in werkelijkheid een ware hel, de dampkring bevat uiterst giftige gassen. Spannend om met enige fantasie hier iets van terug te zien, zomaar, met een aardige fotocamera.

Geplaatst in Astronomie | Tags: , , | 6 reacties

De Lairesse

ijzeren-tijdperkAcht metershoge grisailles. Wat betekenen ze? Waarom zijn deze geschilderd? Nieuwsgierig loop je onderzoekend door de zaal en probeert er achter te komen.

De kunstschilder De Lairesse (1640-1711) schrijft in zijn Groot Schilderboek dat grisailles (schilderingen in grijstinten) bezoekers die een huis binnenkomen zou moeten verheffen. Een moraliserende grisaille is daar dan op zijn plaats. Zo maakte hij voor het Amsterdamse herenhuis van Pieter Hunthum, koopman aan de keizersgracht, vier grisailles voor in de vestibule. Een daarvan had als titel “Het ijzeren tijdperk”. Het idee is: besef dat er niet altijd voorspoed is maar dat het tij kan keren. Waar eerst een balans is (de balans van vrouwe Justitia ligt op de grond) kan er ook disbalans komen, met oorlog tot gevolg. Bezoekers wisten dat ze op bezoek waren bij een vroom persoon die zijn steentje wilde bijdragen om de balans in evenwicht te houden. Een verstandige koopman dus.

Het idee van een grisaille is dat je er marmer mee kunt suggereren. Als je de juiste schaduwen weet te schilderen en genoeg kijkafstand hebt dan lijkt zo’n grisaille driedimensionaal. Dat is hier ook duidelijk het geval. Er wordt een enorme diepte verkregen door de donkere schaduw achter de gebaarde man links van de centrale strijder. Ook wordt er gesuggereerd dat er een lichtbron van rechts is. Dat zal waarschijnlijk in het huis van Pieter Hunthum ook zo geweest zijn, waardoor het effect nog sterker moet zijn geweest. Een meesterwerk wat mij betreft!

Deze acht metershoge grisailles vormen een onderdeel van de tentoonstelling “Eindelijk -De Lairesse” in rijksmuseum Twenthe in Enschede. De Lairesse moest vanwege een vete Luik ontvluchten en kwam terecht in Amsterdam. Daar was de kunstwereld inmiddels een eigen weg ingeslagen in vergelijking met die van de rest van Europa: de afnemers van kunst waren middenstanders en rijke kooplui in plaats van kerken, kloosters, koningen of hertogen. En die prefereerden vooral genrestukken, bloemstukken, winterlandschappen en dat soort zaken. De Lairesse, gewend om vooral voor de katholieke kerk te werken in Luik, kwam met meer verheven stukken zoals ze aan de Europese hoven gewenst werden: vooral mythologische en historische onderwerpen. We zien dat natuurlijk ook bij Rembrandt. Maar Rembrandt schilderde Claudius Civilus als een ruwe bolster met een blanke pit in plaats van als een eerbiedwaardig Germaans leider. Zijn historiestuk voor het stadhuis werd daarom afgekeurd, het was niet verheven genoeg. (Het doet me trouwens denken aan veel eerdere ontwikkelingen. In de vroege middeleeuwen mocht Christus alleen maar eerbiedwaardig worden uitgebeeld net als trouwens ook Maria. Maar vooral boven de alpen begon men Christus als gewoon mens weer te geven en Maria als moeder met al haar menselijke gevoelens. Italië paste zich pas later schoorvoetend bij deze nieuwe trend aan.)

De Lairesse schilderde dus niet als Caravaggio of Rembrandt de zelfkant van de samenleving. Maar De Lairesse kon wel erg goed schilderen. En hij wist ook in te spelen op wat de elite van Amsterdam wilde: meegezogen worden in de internationale vaart der volkeren en liefst zelfs er boven uitvliegen. Zo mocht de Lairesse ook een aantal lunetten in het nieuwe stadhuis schilderen. Eén voorbeeldstudie van alles wat er nog komen ging is bewaard gebleven. Uitgebeeld wordt de macht van Amsterdam als in een toneelstuk, met op de achtergrond een vloot met schepen. Engelen waken en doven brandend vuur. En toen gebeurde misschien wel het ergste dat een schilder kan overkomen: hij werd blind. Dus kon hij de opdracht niet voltooien. Geen enkele van de lunetten is uiteindelijk door hem verwezenlijkt.

lunette-burgerzaal

In Enschede zie je de hele ontwikkeling van de schilder vanaf zijn Luikse periode totdat hij niet meer kon schilderen maar wel schilderles ging geven. Aan de hand van zijn lessen is zijn Schilderboek ontstaan, waarin hij al zijn technieken uitlegt en van voorbeelden voorziet. Het boek lag opengeslagen en leek me zeer inspirerend. Het is nog tijdens zijn leven in meerdere talen vertaald.

De Lairesse heeft ook de illustraties verzorgd van een medisch boek, waarin de structuur van botten, organen en dat soort dingen wordt uitgelegd. Hij mocht de plaatjes erbij maken. Als voorbeeld dienden de stoffelijke overschotten van terechtgestelde misdadigers. Behalve het boek zelf, twee pagina’s waren te zien, zag je ook een aantal voorstudies. Je kon zien dat bij een opengesneden rug daaronder de nog samengebonden handen van het slachtoffer waren getekend. Of de ingewanden van een vrouw met ernaast nog een arm. De anatomische les van dokter Tulp, maar nu niet die van Rembrandt maar van De Lairesse.

ingewanden-vrouw

De tentoonstelling duurt nog tot en met komend weekend. Een prachtig overzicht. Maar wat is mijn mening over de schilder? In zijn eigen  tijd was hij beroemd. Dat kwam dus door zijn opdrachtgevers. Ik lees op dit moment het boek “De levens van Jan Six” van Geert Mak. Je leert daarin de opdrachtgevers van De Lairesse goed kennen. Een mooie aanvulling op de tentoonstelling eigenlijk. Maar na de classicistische tijd is de schilder enkele eeuwen volkomen verguisd geweest. Rembrandt werd vanaf de negentiende eeuw de echte held. Nog steeds zijn de meningen over de Lairesse verdeeld. Maar deze tentoonstelling probeert hem in ere te herstellen.

Zijn enigszins renaissancistische idee over kunst die volmaakt moet zijn spreekt me aan op het moment dat hij schoonheid schildert. Venus met Cupido. Tot drie keer toe kunnen we dat zien. Cupido heeft zich met een van de pijltjes bezeerd en Venus pakt hem die af.

venus-en-cupido

Wat een prachtige japon op onderstaand schilderij, dat als thema de vrede heeft. Venus is niet alleen de godin van de liefde en schoonheid maar ook die van de vrede.Bij de toelichting lezen we dat De Vrede wordt gelauwerd door de personificatie van De Welvaart, herkenbaar aan de hoorn des overvloeds. Cupido houdt de vlam brandende, maar pas op: hij kan snel weer doven!

lof-op-de-vrede

Op een ander schilderij zien we Venus en Cupido  als onderdeel van een historiserend portret, waarbij de hoofdpersonen Odysseus met Penelope en hun zoon Telemachus zijn.

odysseusBij dit schilderij staat overigens een voor mij enigszins merkwaardige toelichting:

odysseus-toelichting

Naar mijn idee zie je Venus, de beschermgodin van Odysseus met haar zoontje, de gevleugelde Cupido, + de drie genoemde familieleden. Cupido lijkt Odysseus verliefd gemaakt te hebben op zijn vrouw. Zoals ook de echtelieden waarschijnlijk als gelukkig en een nog steeds verliefd stel uitgebeeld wilden worden, met hun zoon erbij. Zoals Odysseus na jaren omzwervingen was blijven houden van Penelope, en zij van hem. Venus zie je boven Odysseus, met een hand boven zijn hoofd zoals Cupido die onder zijn hoofd houdt. In haar hand houdt ze een rond voorwerp vast. Venus heeft vaak als attribuut een rond voorwerp als een spiegel. Je kunt niet goed zien wat in dit geval daar op staat. Achter Venus zien we aan de wand een een rond schilderij. Een vrouw met een puntmuts (dat is dan Penelope, links in het midden) zit aan een tafel. Achter de tafel staat een man (Odysseus) met een fonkelende pijl in de ene en een zware boog in de andere hand. De wapens waarmee hij zijn belagers (de vrijers) doodde, toen hij eindelijk weer teruggekeerd was in Ithaka, zijn kleine koninkrijk. Letterlijk zien we hierdoor dat het gaat om een gehistoriseerd portret.  Zo wordt er een relatie gelegd tussen de mensen op het schilderij en de geportretteerden.  Hieronder de twee slecht zichtbare details: het ronde portret en het ronde voorwerp in de handen van Venus.

spiegel-en-munt

Vrede en liefde. Dat kon de Lairesse goed schilderen. En zijn schilderboek met voorbeelden en uitleg lijkt me nog steeds de moeite waard. En zijn weergaloos mooie grisailles! Een vreemde eend in de bijt, zo tussen Jan Steen, Rembrandt, Ruysdaal en al de andere zo bekende Hollandse schilders van de Gouden Eeuw. Eindelijk – De Lairesse!

Geplaatst in Geschiedenis, kunst, recensie | Tags: , , , , , , , , , , | 2 reacties