Zomerbroek en midzomeravond

In het dorp was er een ludieke actie van een herenmodezaak: deze zou tot middernacht open zijn en 25% korting geven op onder meer de voorjaarscollectie. Het leek me wel leuk om daar om half twaalf ’s nacht binnen te stappen en er een broek uit te zoeken, waarschijnlijk als enige klant. Maar nee, het leek me nog leuker om die avond te kijken of ik de conjunctie van Mars en Mercurius kon zien, het was eindelijk een keer behoorlijk helder aan de noord-westelijke horizon. Maar het is al weer te laat, dagen eerder was het misschien nog gelukt, maar nu staan de twee planeten inmiddels veel te laag aan de horizon en het duurt in dit deel van het jaar heel erg lang voordat het donker genoeg is. Dan zijn ze verdwenen. Maar wel zag ik een mooie zonsondergang. En er waren hele zwermen met muggen, waar je trouwens verder geen last van had. Ik heb ze kunnen vangen, niet fysiek maar op de gevoelige plaat. Ook was het spannend om aan de lage horizon heel in de verte de vliegtuigen die afdaalden naar, of opstegen van, Zestienhoven te fotograferen. Net toen ik weer terug wilde lopen naar huis zag ik een “vroege ster”. Of was het een vliegtuig? Ik keek nog eens goed en dacht: dit is Jupiter. Ja hoor. Ik heb ingezoomd en ik zag ook drie van zijn manen. Die kwamen uiteraard ook op de foto: van links naar rechts Europa, Ganymedes en Callisto. Io was verstopt achter Jupiter. Mooie foto’s, ik was er blij mee en besloot om er een diaserie van te maken. Het bijbehorende geluid heb ik ook gisteravond in de polder opgenomen.

Echte sterren waren er nog niet te zien, het was nu kwart voor elf en het was nog steeds vrij licht. Ik zou nog een broek kunnen gaan uitzoeken!

Geplaatst in Astronomie, natuur | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Een zomerwelkomstlied

Vanmiddag om zes minuten voor zes begint de zomer: de zon heeft op het noordelijk halfrond haar hoogste stand bereikt. Elke dag na nu zal de zon als hij in het zuiden staat een tikkeltje minder hoog boven de horizon staan, en vanaf nu beginnen heel langzaam ook de dagen weer te korten. Maar de eerste weken merk je daar nog niet veel  van. Het gaat wel echt zomers aanvoelen, volgens de voorspellingen wordt het vanaf a.s. zondag een week lang zo rond de dertig graden of soms zelfs nog warmer.

In de tuin staan twee fruitstruiken: een aalbessenstruik en een kruisbessenstruik. Elk jaar is het weer spannend of ze goed vrucht gaan dragen. Dit jaar hebben we vooral veel kruisbessen. Vandaag was het de hoogste tijd om ze te gaan plukken. Dat is best een tijdrovend klusje, maar het schoonmaken daarna kost nog veel meer tijd, je bent er al gauw enkele uren mee zoet. Alle aalbesjes moeten van de takjes worden afgehaald. En  elke kruisbes heeft aan een kant een takje en aan de andere kant verschrompelde kroonblaadjes. Het maken van jam gaat dan weer relatief snel . En dan heb je opeens de meest lekkere jam die je je maar kunt voorstellen, een lekkernij die je nergens kunt kopen! Oogst 2019: vier potjes aalbessenjam en acht potjes kruisbessenjam. Jammie!

oogstjam

De laatste tijd zijn de nestelende merels zeer actief aan het zingen en ik heb de zang van eentje opgenomen. Toen ik hem ook visueel had gespot zoomde ik in en zette hem al zingende op film. Hij zingt voor ons ruim drie minuten lang een zomerwelkomstlied!

Geplaatst in maatschappij | Tags: , , , , | 3 reacties

Adios Nonino

  • Opa zit er op het keyboard ook een Bandoneon?
  • Ja zeker, ik zal eens zoeken.

Even later was het bewuste geluid gevonden en ging mijn kleinzoon van net zes jaar experimenteren. Ik dacht: zal ik hem nog eens “Adios Nonino” van Piazzolla laten horen, het beroemde muziekstuk dat Carel Kraayenhof bij het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima speelde. Na een paar tonen gehoord te hebben op mijn smartphone liet hij het keyboard voor wat het was en ging mee kijken en luisteren. Het lied blijft een tranentrekker, ook voor mij. Geschreven toen de vader van Piazolla in 1959 was overleden, ter gedachtenis aan hem. Nu bij het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima was het vooral voor Maxima een herinnering aan Argentinië, maar ook voor haar aan het achterlaten van haar geboortegrond, en aan het vrijgezellenbestaan. En ze zal gedacht hebben aan haar vader die er niet bij mocht zijn. Er zit los van al deze associaties zoveel in de muziek dat ook bij mij enkele tranen over mijn wangen biggelden. Die door mijn kleinzoon werden opgemerkt.

  • Ik heb dat niet, dat ik van deze muziek moet huilen.
  • Nee, maar jij luistert ook heel anders. Je hoort alle details en geniet van de prachtige muziek, maar op een heel andere manier.

trouwpartij

Dat dat waar was bleek toen hij na een tijdje de huwelijksscene ging naspelen. Hij pakte een theedoek en maakte daarvan een sluier voor Maxima. Vervolgens speelde hij de hele huwelijksplechtigheid na, al liggende op de grond. En intussen neuriede hij “Adios Nonino”.

Geplaatst in pedagogiek en onderwijs | Tags: , | 5 reacties

Zijn wij uniek?

De Volkskrant schreef er (nog) niks over, maar bij de NOS konden we dit lezen:

Meer dan 1300 sterren binnen een afstand van 160 lichtjaar gescand, en niet één opmerkelijk geluidje: de tot dusver meest uitgebreide zoektocht met radiotelescopen naar buitenaards leven heeft helemaal niets opgeleverd. Astronomen die meewerken aan het Breakthrough Listen-project deden drie jaar lang onderzoek met de Green Bank-telescoop in het Amerikaanse West Virginia en de Parkes telescoop in New South Wales in Australië. Maar de enige geluiden die werden opgepikt waren van aardse origine, zoals signalen van mobiele telefoons of overvliegende satellieten. “Het is stil daar”, zegt astronoom Danny Price van de Universiteit van California tegen The Guardian. “We hebben helemaal niets gevonden, maar ik geef de hoop absoluut niet op. Er zijn nog zoveel meer sterren om te onderzoeken en nog zoveel manieren om dat te doen.”

melkwegDe aarde bestaat 4,5 tot 4,6 miljard jaar. Het zoogdier dat we nu mens noemen bestaat ongeveer 2 miljoen jaar. Dat is te vergelijken met minder dan een seconde op een uur. De laatste 60 jaar, dus een verwaarloosbare fractie van die korte seconde,  is deze mens bezig geweest met het versturen van enige informatie naar de buitenwereld. De kans dat deze uitzendingen van radio aarde worden opgevangen door een vergelijkbare beschaving op dit moment  is ongelooflijk veel kleiner als op het winnen van de hoofdprijs bij de staatsloterij. En dan gaan we er ook nog eens van uit dat er vergelijkbare beschavingen zijn. Is het vreemd dat er geen uitzendingen van mensachtige stervelingen zijn gevonden na een zoektocht naar die mogelijke  uitzendingen vanaf de exoplaneten van 1300 sterren? Als we nu eens niet uitgaan van een mensachtige beschaving  maar we zoeken naar elke vorm van leven op een exoplaneet. Dan zijn de kansen denk ik veel groter. Helaas, zover is de wetenschap nog niet, hoewel er tekenen zijn dat dat in de nabije toekomst gaat lukken. Wellicht worden over een tijdje de eerste alg-achtige levenstekenen gevonden op een exoplaneet. Als de techniek zo ver is en als we dan toch nog steeds niets vinden, dan blijkt het aardse leven misschien domweg uniek te zijn.

Geplaatst in Astronomie | Tags: | Een reactie plaatsen

Carmen en Lola

carmen lola

Wij Nederlanders gaan misschien wel het meest vaak op vakantie van alle wereldburgers. Waar je ook komt, je komt overal landgenoten tegen. En je herkent ze ook meteen. De regelneverige huismoeders en de kortgebroekte huisvaders. Je zou zeggen dat we dan ook veel van al die culturen overnemen. Ja, we eten Chinees. Maar zouden de Chinezen dat Chinese eten van ons ook lusten? We denken de hele wereld te kennen maar blijven ben ik bang toch nog erg vaak steken in al onze oordelen en vooroordelen. We lijken wereldtoeristen. Maar om je een ander cultuur eigen te maken zul je er op zijn minst een tijdje midden in moeten gaan zitten.  Zo stond er vandaag een interview met drie Russische studenten in de krant, zij wonen al een tijd in Nederland en zien ons land vanuit hun ogen. ‘Moskou is veiliger dan Arnhem, als ik hier even mijn fiets zonder slot laat staan is hij gelijk gestolen’. ‘Mag het openbaar vervoer hier staken? Ze moeten aan het werk, daar worden ze voor betaald! Ik heb waardering gekregen voor het harde werken van de Russen.’ Zo maar enkele uitspraken. Maar er is ook veel waardering voor Nederland. Met name de vrijheid in het onderwijs wordt geroemd, en de omgang van professoren met studenten.

Zondagavond zag ik met mijn vrouw de film “Carmen en Lola”. Een Spaanse film die een indringend beeld schetst van het leven van de Gitanos, zigeuners, in een wijk in Madrid. De film staat bol van symboliek, met name lucht en water zijn steeds terugkerende symbolen. Lucht: een wachttoren ooit gebouwd om de Gitanos in de gaten te kunnen houden vanuit de lucht, wordt nu gebruikt door duiven. Hoge flatgebouwen met relingen waar je als je het zou willen zomaar van af zou kunnen springen. Lola die graag ornitholoog wil worden en vogels in graffiti op muren zet. Lucht voelt als vrijheid. Water: Carmen die niet kan zwemmen en droog leert zwemmen in een verlaten zwembad. Het verlangen naar zee en strand waar de film ook mee eindigt. Ook water voelt als vrijheid. Tegelijk krijg je een indringend beeld van enkele aspecten van de zigeunercultuur. Hardwerkende families die hun brood verdienen met de verkoop van groenten, fruit en oude rommel op de markt, vrouwen die niet mogen omgaan met jongens tot ze verloofd zijn en bewaakt worden door hun jongere broertjes. En die dan als ze getrouwd zijn in het huis van de bruidegom gaan wonen, zo snel mogelijk kinderen dienen te krijgen en hard in het huishouden en op de markt moeten blijven werken. Familiefeesten als verjaardag en verloving worden buitengewoon uitgebreid met alle familieleden en gitanos uit de buurt gevierd. Die feesten dienen ook om nieuwe huwelijkskandidaten te selecteren en daarover te praten met de vaders. De rituelen bij een verloving gaan verder dan de rituelen bij een huwelijk hier in Nederland. Van de toekomstige echtgenote worden alle kwaliteiten opgesomd waarbij de vader van de toekomstige bruidegom instemmend knikt: ‘zij heeft geen smartphone, ze wordt bewaakt door haar broertje, ze kan goed koken.’ Intussen zien we de stiekeme en voorzichtige toenadering van Lola tot Carmen. Als Carmen haar verloving verbreekt en Lola betrapt wordt tijdens een zoenpartij met Carmen zijn de rapen gaar. De duivel wordt bij Lola uitgedreven maar dat lijkt niet te helpen, men weet nog wel een plek waar ze naar toe gestuurd kan worden om te leren hoe je de liefde wél moet bedrijven. De verscheurdheid van de moeder is hartverscheurend. De wanhoop in afwisseling met de agressie van de vader is angstaanjagend. De meisjes vluchten en hoe het afloopt zal ik niet verklappen. Maar behalve deze vreselijke uitingen van de cultuur van de Gitanos is er ook hun prachtige muziekcultuur. Zelfs een katholieke Mis is een opwindende gebeurtenis waar de gezangen in een dienst van de Pinkstergemeente bleek bij afsteken. En zelfs de eenvoudige klapspelletjes op het schoolplein van de kleuters barsten van de levenslust, het ritmegevoel en het genieten van muziek. Als je gewoon in het plaatje past heb je een redelijk goed leven. Je moet er keihard voor werken maar dankzij de sociale cohesie en de vele familiefeesten is het leven goed. Wijk je af, wil je gaan leren of nog erger, heb je een niet getolereerde seksuele voorkeur dan is het leven een hel.

Ik hoorde van mijn dochter over problemen in de Arabisch sprekende gemeenschap waar zij wekelijks mee in aanraking komt. Een van de mannen schrijft over zijn verlangen naar zijn geboortegrond, hij schrijft er gedichten over. Een groep vrouwen die hier al behoorlijk is geïntegreerd kijkt daar anders tegen aan. Sommigen zijn weemoedig, maar anderen zien te goed de verworvenheden van deze samenleving. Ik denk dat het goed is. Er is discussie, en het is goed dat deze discussie er kan en mag zijn. Bij de Gitanos in Madrid was er geen discussie mogelijk. En je mag ook anders tegen de dingen aan blijven kijken. Maar je mag elkaar niet veroordelen of verstoten. Dat is een verworvenheid van deze tijd die we vast moeten blijven houden. Vroeger was er in Nederland veel meer sociale cohesie. Toen ik klein was was er een actieve Noaberhulp. We stonden nog dicht bij de sociale cultuur van de Marokkanen of zigeuners. Ook voor mensen uit  Polen is de familie nog steeds alles. Bij ons staan dan wel de hele avond en nacht de gordijnen wagenwijd open, maar wil je langs komen dan moet je eerst een afspraak maken. Zelfs familie en vrienden moeten eerst bellen, liefst dagen van te voren. En je moet zorgen dat je voor het eten weer weg bent. Maar we tolereren wel andersdenkenden. Een leuke combinatie van beide werelden, dat lijkt me wel wat…

Geplaatst in Film, maatschappij | Tags: , , , | Een reactie plaatsen

Ganymedes

Bij de oude Grieken was Zeus de oppergod. Deze zelfde god heette later bij de Romeinen Jupiter. Dat de planeet Jupiter naar hem is genoemd is goed te begrijpen. Samen met Venus is hij de meest heldere planeet, maar Venus is altijd avond- of ochtendster, dat wil zeggen je zult hem nooit midden in de nacht zien en moet hem altijd ergens in de buurt van de westelijke of oostelijke horizon zoeken. Jupiter kan overal staan en is soms ook de hele nacht te zien, zoals op dit moment. Hij heerst dan majesteitelijk over het nachtelijke firmament als een ware oppergod.

In de metamorfoses van Ovidius lezen we hoe Zeus verliefd wordt op de schaapsherder Ganymedes als hij hem een kudde schapen ziet hoeden op de berg Ida. Hij rooft hem weg van zijn Trojaanse vader door zich te vermommen als een adelaar en brengt hem naar de berg Olympus waar de jongen zijn persoonlijke wijnschenker wordt. Het verhaal werd vaak ook allegorisch uitgelegd en zou staan voor het verlangen van de menselijke ziel naar de vereniging met God, waarbij Ganymedes voor de menselijke ziel stond en Zeus voor God. Smoesjes: het gaat waarschijnlijk meestal om niet meer dan homo-erotische afbeeldingen. De figuur van Ganymedes met de adelaar zien we vaak op schilderijen uit de renaissance en de barok. Rembrandt laat hem zien als een krijsende peuter in de klauwen van de roofvogel. Maar dat is een uitzondering. Meestal zien we de al eerder genoemde homo-erotische afbeelding. Zoals hier onder op het schilderij van Antonio da Correggio van rond 1530. Hij schilderde het samen met ook een afbeelding van Jupiter met Io in opdracht van de hertog Federico Gonzaga in Mantua. Nu zijn beide doeken te zien in het Kunsthistorisches Museum in Wenen.

ganymedes

Ganymedes is de grootste maan van Jupiter en het is de grootste maan van ons hele zonnestelsel. Ze is groter dan de planeet Mercurius, ongeveer anderhalf keer zo groot als de Maan van de Aarde, twee keer zo groot als de dwergplaneet Pluto en heeft drie vierde van de omvang van Mars. Aan de hand van het aantal kraters per vierkante kilometer wordt geschat dat deze maan 3,5 tot 3 miljard jaar oud is, wat vergelijkbaar is met de leeftijd van onze Maan. Ganymedes heeft een dunne atmosfeer. Zij bestaat bijna volledig uit zuurstof (O), dizuurstof (O2) en ozon (O3). Het oppervlak bestaat voornamelijk uit stenen en ijs, waarbij een ijskorst over de stroperige mantel van mogelijk water beweegt. De korst van Ganymedes lijkt opgedeeld in gescheiden platen, die net zoals de tektonische platen van de aarde in staat zijn om zich onafhankelijk van elkaar te verplaatsen. Ook zijn er structuren die doen denken aan oude lavastromen. In dit opzicht kan Ganymedes beter met de Aarde vergeleken worden dan met de planeten Venus en Mars, ook al is er geen bewijs van recente tektonische activiteit. Ganymedes heeft veel kraters. In tegenstelling tot de situatie op onze maan en op Mercurius zijn de kraters echter vrij vlak en missen ze ringvormige bergen en verzakkingen in het centrum. De oorzaak hiervan is waarschijnlijk de beweeglijke ijskorst van Ganymedes, die zich in de loop van de geologische tijd kan bewegen en daarmee het reliëf kan uitvlakken. (Wikipedia)

Ganymedes is een reus, die groter is dan alle dwergplaneten van ons zonnestelsel, zelfs groter dan de planeet Mercurius. Maar het is een maan. Het is de lievelingsmaan van de grootste planeet Jupiter. Hij, die voor deze oppergod de wijn mag schenken.

Vannacht om half vier maakte ik onderstaande foto. In het midden zien we de oppergod, Jupiter. Van links naar rechts staan de manen Callisto, Ganymedes, Io en Europa.

jupiter-en-manen

De Nasa stelt een 3D-model beschikbaar van Ganymedes. Als je op onderstaande link klikt wordt dat model op een aparte pagina geopend en kun je met de muis Ganymedes laten draaien, kantelen, of je kunt inzoomen. Heel mooi! (Op een aanraakscherm kan het ook met een of twee vingers, eerst even ingedrukt houden voor je gaat bewegen. Op mijn smartphone lukt dat makkelijk,op mijn tablet werkt het weer niet. Tja..)

Ganymedes 3D

Behalve deze grote manen zag ik ook onze eigen maan, die vrijwel helemaal vol was. Morgenochtend om een minuut over half elf is hij exact vol. Maar dankzij het feit dat er nu nog een stukje onverlicht was ontstond er links schaduwwerking waardoor je nog een aantal kraters kunt zien.

maan

Geplaatst in Astronomie, kunst | Tags: , , , | 1 reactie

Langs Gein en Vecht

Er is weer een mooie route bijgekomen in de inmiddels al bijna historische reeks “van station naar station”. Drie nieuwe routes stonden er in het laatste magazine “Spoor” van de NS, eentje ging er van Abcoude naar Weesp. Wat zagen we veel weilanden met paarden, allemaal met dartele veulentjes erbij. En daarnaast schapen, geiten, een ezel en koeien. Ook hier steeds jong en oud door elkaar. Onder het lopen hoor je herhaaldelijk het gekwaak van kikkers. Het houdt altijd meteen op als je even stil staat. De eenden en ganzen waren druk bezig met de opvoeding van hun jongen. Alle beestjes bleven gehoorzaam dicht bij hun voorbeeld. In Nigtevecht werd een groot terrein te koop aangeboden, een mogelijke plek voor meerdere te bouwen huizen. Niet doen, niet doen! Want wat was dat stukje mooi. Het was helemaal overwoekerd met kruiden en veel van die kruiden stonden in bloei. Vooral wikke, klaprozen en slangenkruid vielen op.

Maar de route liet ook mooie kerken, villa’s en molens zien, sommige heel oud, anderen “pas” zo’n honderd jaar. Ook waren er forten en verdedigingswerken en andere historische bezienswaardigheden. Zo was er een aanplakbord dat vertelde over de plundering van het platteland bij Abcoude in 1672 door troepen van Lodewijk XIV.

Ik lees op dit moment onder meer een boek over de dertigjarige oorlog. Het geweld in 1672 bij Abcoude staat denk ik in geen verhouding tot wat er zo’n 50 jaar eerder op veel plekken in Europa gebeurde. Niet in de Noordelijke Nederlanden. Zeker niet in Holland, en met name niet in Amsterdam, dat werd goed versterkt. Hele gebieden konden hier onder water worden gezet om de vijand tegen te houden. Dat gebeurde ook in 1672. Het platteland moest toen wel bloeden, de stad was veilig. Het waren dus niet alleen de troepen van de Zonnekoning waar op gescholden werd, wat denk je van al dat water dat de Heren Staten besloten in te zetten? Voor de boeren zal dat eveneens een grote ramp zijn geweest. Hoe was het verder in die tijd in Nederland? Maastricht werd in 1672 en 1673 belegerd en uiteindelijk ingenomen. Het standbeeld van Artagnan dat daar staat is er nog de stille getuige van. Dat was trouwens al de vierde keer in een eeuw tijd dat deze stad de klos was. En er zouden nog twee belegeringen volgen, in 1747 en 1794. Zo al lopende langs de Gein en Vecht heb je allerlei overpeinzingen.

Toen we de Aetsveldse polder uit liepen kwamen we in Weesp. Ik had blijkbaar per ongeluk een instelling in mijn fotocamera gewijzigd. Alle foto’s die ik daar maakte werden automatisch omgevormd tot een artistiekerige prent. Te zien in het tweede filmpje. Ik vond het Molenpad met de houten huisjes erg mooi. Gebouwd in de negentiende eeuw, om snel afgebroken te kunnen worden als er een vijand aan kwam. Gelukkig staan ze er nog!

Wat is er nog veel te zien in Nederland. Dit is werkelijk een prachtige NS wandeling van 15 km lang.  Op de site wordt aangeraden om deze niet in het weekend te lopen. Dat zou best wel eens een goed advies kunnen zijn. Het grootste deel kun je namelijk ook fietsen. Maar gisteren hadden we nergens last van, zeker niet met dat zonnetje erbij en daarna met een biertje op een terrasje in Weesp..

Geplaatst in Geschiedenis, natuur | Tags: , , , , , | 2 reacties

Erotiek in de Lutherse kerk

Jaren geleden was ik in Palazzo Te in Mantua en in een van de enorme zalen wist ik werkelijk niet wat ik zag: allemaal blote vrouwen en mannen, mannen met opzichtige naar voren gerichte piemels, het leek wel een enorme porno-ruimte. Alle wanden waren vol met fresco’s, gemaakt door Romano in de zestiende eeuw. De hertogen van Mantua waren vroom, ze gaven ook kerkelijke opdrachten aan schilders als Mantegna. Hoe kan dat? Beschaamd liep ik rond als een gluurder die door iedereen betrapt leek te zijn. Maar wat bleek: er was in deze ruimte een feest uitgebeeld bij de Romeinse goden. Het huwelijk van Amor, de god van de liefde, met Psyche. Amor die bij iedereen het hoofd op hol brengt, ja dan is het feest! Romeinse goden hebben zo wie zo nauwelijks kleren aan. Dus het mag. Iets dergelijks zag ik ook een keer bij een rondleiding in het klooster van Melk. In een klooster een kamer met blote vrouwen? Ja hoor, ook nu weer was het een godentafereel, en nu was het gemaakt in de achttiende eeuw. De betreffende ruimte was het slaapvertrek van de keizer van Oostenrijk, waar hij meerdere malen per jaar vertoefde, met name als hij in het klooster het paasfeest mee vierde. Ik denk dat de fresco’s net als in Palazzo Te wel degelijk als porno bedoeld waren, maar in een vorm die blijkbaar geoorloofd was.

Bach staat bekend als bijzonder vroom en zijn kerkcantates en passies getuigen daar in hoge mate van. Toch lijkt ook hij een enkele keer stiekem  vreemd te gaan in zijn muziek. Een week voor Pinksteren zijn de mensen een beetje in de war omdat Christus ter hemel is gevaren, hoe nu verder? Maar met Pinksteren wordt iedereen die gelovig is bevangen door de Heilige Geest en weet weer wat hem te doen staat.

BWV 172 is een cantate die Bach in 1714 schreef in zijn periode bij de hertog van Weimar. De cantate is bedoeld voor deze laatste zondag voor Pinksteren. In het vijfde deel van deze cantate gaat de tekst over zo’n dolende ziel die verlangt naar de komst van de Heilige Geest. Maar de tekst lijkt wel een erotisch verhaal: De ziel wordt vertolkt door een hoge sopraan, die voortdurend roept: ‘kom, kom, kom in me’. En de heilige geest, gezongen door een countertenor,  antwoordt met: ‘ik zal je verkwikken’. Ze lijken elkaar in een duet te omstrengelen en eindelijk zijn ze dan samen een. Vooral de uitgeschreven versieringen (zie in onderstaande film ook de partituur) die de sopraan zingt werken erotiserend. Ze doen het met elkaar, maar uiteraard moet je dat zien op geestelijk vlak. En wat een mooie uitwerking in het begin van “de hemelse wind”. De lange tonen werken als een zacht briesje, en dat voel je nog een keer extra lieflijk bij het woord “wehe”.

De aria viel me al op door de muziek en toen was ik benieuwd wat John Eliot Gardiner over dit duet zou zeggen in zijn toelichting:

Na het feestelijke, op een groter publiek gerichte openingskoor van deze cantate, wordt de toon van de muziek en de tekst geleidelijk aan persoonlijker. In deel 5 wordt de Heilige Geest als trooster vertegenwoordigd door de alt (hier een countertenor) die een dialoog aangaat met de ziel (sopraan). Het wordt een bijna openlijk erotische relatie met daarbij een piëtistisch taalgebruik. We zien de tekstuele maar zeker ook muzikale allegorie van de ‘inwoning van de geest in de gelovige’. Het is een zeer sierlijk en sensueel stuk waarbij de twee stemmen  onderling zijn verstrengeld boven een ostinato-achtige obligate cellopartij. Bach voegt daar nog als vierde stem een hobo aan toe. Deze speelt een opgesmukte versie van het Pinksterkoraal ‘Komm, heiliger Geist’.  Dit is zodanig ingebed in de textuur dat alleen de meest wakkere luisteraars in 1714 in Weimar dit herkend zullen hebben. De tekst en de vorm van het lied is verder vrij eenvoudig van opzet: eerst wordt er een beroep gedaan  op de ‘zachte bries van de hemel’, dan volgt  via een modulatie naar de dominant de verzegeling van het samengaan van de ziel met de Heilige Geest via een ‘kus van genade’, en in de derde sectie zien we de voltooiing: ‘Ik ben van jou, en jij bent van mij’.

Seele:
Komm, lass mich nicht länger warten, komm, du sanfter Himmelswind, wehe durch den Herzensgarten!
Heiliger Geist:
Ich erquicke dich, mein Kind.Seele:
Liebste Liebe, die so süße, aller Wollust Überfluss, ich vergeh, wenn ich dich misse.
Heiliger Geist:
Nimm von mir den Gnadenkuss.Seele:
Sei im Glauben mir willkommen, höchste Liebe, komm herein! Du hast mir das Herz genommen.
Heiliger Geist:
Ich bin dein, und du bist mein!
Ziel:
Kom, laat me niet langer wachten, jij zachte hemelse wind, waai door de tuin van mijn hart!
Heilige Geest:
Ik verkwik je, mijn kindZiel:
Mijn liefste lief, jij zo zoete, meer dan welke wellust dan ook, ik sterf als ik niet bij je ben
Heilige Geest:
Ontvang van mij mijn genadekus.Ziel:
Kom me tegemoet in mijn geloof, mijn allerliefste, kom in mij! Je hebt mijn hart gestolen.
Heilige Geest:
Ik ben de jouwe, jij bent de mijne!

Lisa Larsson, sopraan. Derek Lee Ragin, countertenor. The English Baroque soloists, John Eliot Gardiner. Holy Trinity, Long Melford, 11 juni 2000.
Soli Deo Gloria (Bach Pelgrimage CD 26)

Geplaatst in muziek | Tags: , , , , , , , | 2 reacties

De blik naar boven

Door de moeder van mijn schoonzoon werd ik attent gemaakt op een podcast van Marjolijn van Heemstra. Zij vertelt over de toenemende lichtvervuiling in Nederland en spreekt hierover met verschillende mensen. Haar verhaal is uit mijn  hart gegrepen. Nu las ik vanochtend in de krant dat er alweer een nieuw zorgenkind is:  dat is het feit dat er steeds meer satellieten om de aarde gaan draaien, waaronder ook steeds meer satellieten met een licht weerkaatsend oppervlak waardoor je ze vanaf de aarde goed kunt zien. Astronomen vrezen dat het bestuderen van het heelal in gevaar komt. Dat op zich kan kwalijke gevolgen hebben voor de wetenschap, maar er gebeurt ook nog wat anders. Door de toename van de onnatuurlijke lichtpuntjes zullen de mensen binnenkort een heel ander beeld krijgen van de sterrenhemel omdat de sterrenbeelden over een tijd gewoonweg “niet meer kloppen”.

Gisteren zag ik een uitzending van Govert Schilling op NPO2 over onder meer onderzoek naar buitenaards leven. Hij hing naar Hofwijck, het voormalige woonhuis van Christiaen Huygens en sloeg diens boek Cosmotheoros open en citeerde letterlijk hetzelfde fragment dat ik drie jaar geleden in een blog ook al eens aanhaalde. In Hofwijck ben ik de laatste jaren twee keer geweest, onder meer met twee van mijn kleinkinderen en de herkenning van het plaatje: het kasteel, maar ook van het interieur, was daardoor dus dubbel zo sterk. Maar Govert Schilling  ging in die uitzending ook naar Arizona  en een van de dingen die mij daar verbijsterde was de ongelooflijk mooie sterrenhemel. Er zijn in de VS enkele zogenaamde dark cities, steden waar het ’s nachts verplicht donker is. In Europa zijn er inmiddels ook twee van die  steden: Fulda in Duitsland en Møn and Nyord in Denemarken. En  nog ergens in Schotland en op een van de kanaaleilanden. Maar Nederland is zo dicht bevolkt, één enkele stad is te weinig. Het gaat ook om bijvoorbeeld wegen en kassen. Maar goed, het zou een begin kunnen zijn.

sterrenhemelDaar in Arizona, een eindje buiten die stad, daar was het echt helemaal pikkedonker. Adembenemend mooi. Govert Schilling kreeg een nachtkijker en hij zag ongelooflijk veel  sterren. En hij is wel wat gewend, hij is geregeld in Chili. De Andromedanevel die je theoretisch ook in Nederland met het blote oog moet kunnen zien kon je daar met gemak ook écht met het blote oog zien en met een kijker erbij zag je zelfs details. Geen telescoop nodig, nee gewoon omhoog kijken of vrij eenvoudig een nachtkijker er op richten. Wat lijkt me dat fantastisch!  In Nederland heb ik zo wie zo altijd een verrekijker nodig om misschien een of twee keer per jaar met geluk en uitzonderlijk goede omstandigheden een vaag schimmetje op de bewuste plek te zien.

De tijd van Huygens, en zeker die van zijn vader, was op veel plaatsen in Europa een tijd die niet te benijden was. Het was de tijd van de dertigjarige oorlog, rampzalig op veel gebieden. Bij ons waren we toen in de nadagen van de tachtigjarige oorlog en later kregen we nog het rampjaar 1672. Daarna was er nog de inval van Lodewijk XIV. Er zijn dus redenen genoeg om niet terug te verlangen naar die tijd. Ik zou natuurlijk ook geen armoedzaaier moeten zijn die zich leent als huursoldaat of die zich laat aanmonsteren op een koopvaardijschip. Maar die nachten, die stilte…. En als ik in de schoenen van Christiaen Huygens zou staan:  de sensatie van het kijken door steeds betere telescopen en daarna  bij kaarslicht verder mogen filosoferen over het heelal. Die geestdrift die hij toen had bespeur ik in dat boek, waarin hij over zoveel dingen denkt en schrijft, ook over muziek. Dat lijkt me te gek!

We leven in een mooie tijd zonder honger of oorlog. Maar er is tegelijk zoveel verloren gegaan en het gaat in een rap tempo steeds verder achteruit. Hoe stoppen we hier in Nederland om te beginnen die toenemende lichtvervuiling? Sinds de laatste dijkverzwaring is de dijk waar ik aan woon de hele nacht een groot lichtparadijs geworden met om de 50 meter een  lantaarnpaal als een soort stadionmast. En een van die kolossen staat vlak voor onze deur. Het slaapkamerraam waar hij op schijnt zouden we nu van luiken moeten voorzien, er zijn geen gordijnen tegen opgewassen om dat licht tegen te houden. De meeste mensen op de dijk vinden het prettig. Tja. Wie kijkt er ’s avonds nog naar boven?  De mensen laten de hond uit en kijken naar beneden… Om niet in de fel verlichte hondenpoep te trappen.

Ik las een tijd geleden dat iemand gezegd heeft dat je een wijs iemand kon worden door regelmatig naar boven te kijken. Je zou dan voortdurend geconfronteerd worden met je eigen nietigheid. Maar als je nu naar boven kijkt zijn er veel te weinig sterren te zien om je nog nietig te kunnen voelen. De mens bezwijkt zo aan zijn hoogmoed. En het verdwijnen, letterlijk, van het zicht op die nietigheid, dreigt uiteindelijk zijn ondergang te worden.

Geplaatst in Astronomie, Geschiedenis, maatschappij | Tags: , , , , | 3 reacties

Oorlog

Op de serretafel lag een boek dat ik aan het lezen ben. Een boek waar ik waarschijnlijk binnenkort nog iets over ga schrijven omdat ik al lezende veel associaties krijg met allerlei dingen en ook met gebeurtenissen van nu.

de dertigjarige oorlog

  • ‘Waar gaat dat boek over opa?’
  • ‘Dat gaat over iets dat heel lang geleden gebeurd is.’
  • ‘Uit de tijd van Christiaen Huijgens? Christiaen Huijgens had ook zulke kleren.’
  • ‘Klopt, is uit diezelfde tijd. Maar dit is in Duitsland.’
  • ‘Er waren toen nog geen treinen hè opa? Waarom liggen die mensen op de grond?’
  • ‘Dat zijn soldaten, er was toen oorlog.’
  • ‘Net als in Syrië. Oorlog is heel erg hè opa?’
  • ‘Dat is zeker erg. Gelukkig is hier al heel lang geen oorlog meer geweest. Wat je hier ziet dat is geen foto, het is een schilderij. Iemand heeft eerst getekend wat hij gezien heeft en daar heeft hij weer een schilderij van gemaakt. Of misschien heeft hij het helemaal niet gezien maar gefantaseerd hoe zo’n oorlog er uit ziet. De oorlog in Syrië is gelukkig ook afgelopen.’
  • ‘Zijn er in Nederland ook soldaten?’
  • ‘Ja, maar die hoeven niet te vechten. Als er iets ergs gebeurd is, bijvoorbeeld als de dijken zijn overstroomd, dan helpen zij om die weer te maken. En ze gaan naar andere plekken in de wereld waar oorlog is om te helpen dat de oorlog daar gaat stoppen.’
  • ‘Hoe doen ze dat dan?’
  • Dan maken ze bijvoorbeeld een groot hek en dan kunnen de soldaten niet bij de mensen achter dat hek komen. Dan zijn de mensen daar veilig.’

Hij ging in het boek bladeren op zoek naar plaatjes. Hij vond er vooral afbeeldingen van prominente kopstukken uit die dertigjarige oorlog, met prachtige kleren en hoeden, of als standbeeld gezeten te paard. Maar ook waren er nog enkele afbeeldingen van een oorlogstafereel. Soldaten in slagorde bij de Witte berg in 1620. En het volledige schilderij met de afbeelding van de plundering van een dorp, de helft van dat schilderij had hij ook al op de voorkaft van het boek gezien. Dat maakte diepe indruk kreeg ik zo het gevoel en ik maakte nog maar weer een keer duidelijk dat iemand dat getekend had en dat dit niet echt zo gebeurd was.

Hij ging zelf ook een oorlog tekenen. Ik had het niet in de gaten want ik zat intussen te lezen. Toen de tekening klaar was liep hij naar me toe om hem te laten zien. Hij had vooral zwaarden, lansen en een kanon getekend. Dat kanon stond nergens op de schilderijen van het boek. Maar wel in Schoonhoven waar hij woont, daar staan er enkele, hij komt er bijna dagelijks langs. Links op de tekening stond “een kapot huis”. De derde persoon van rechts “die keek heel gemeen” zei hij. Helemaal links dat was “een jonge soldaat.”

oorlog

Toen ging hij zelf oorlogje spelen. Van duplo-steentjes fabriceerde hij een soort pistool dat er best wel echt uit zag. Alleen het oorlogstuigje donderde voortdurend uit elkaar, wat hem behoorlijk irriteerde. Al heel snel smeet hij het kapotte pistool boos in een hoek en zei:

  • ‘Ik ga met de treintjes spelen.’
  • ‘Dat vind ik een erg goed idee.’

Het huis werd weer omgetoverd in een landschap met veel perrons en rangeerterreinen. Toen ik aan het koken was zette hij twee lego-poppetjes vlak bij mij neer onder de keukentafel.

  • ‘Dit is een meneer die is aan het koken, en dit is een mevrouw en die zit gezellig televisie te kijken.’

duplo

Geplaatst in pedagogiek en onderwijs | Tags: , , | 4 reacties