Volksverhuizingen en andere aanpassingen in de natuur

 

sibbelsprinkhaanDe Sikkelsprinkhaan heeft heel lange vleugels waardoor hij goed kan vliegen. Dit dier is vanuit Frankrijk langzaam naar het noorden opgerukt en komt tegenwoordig in veel delen van Nederland voor.

Andere diersoorten trekken juist weer naar het zuiden, zoals de Homo Hollandicus die als een soort trekvogel elk jaar in de zomermaanden weer Zuid-Frankrijk weet te bereiken. Een iets kleiner aantal trekt zelfs door naar Spanje of Portugal.

De Aziatische Tijgermug komt steeds vaker naar Nederland, als passagier in een zending banden bijvoorbeeld.

De Aziatische Homo Sapiens weet ook steeds vaker West-Europa te bereiken. Hij zit dan verstopt in containers in grote vrachtauto’s. Daarbij legt wel vaker een aantal van hen het loodje.

In het Loetbos in Zuid-Holland zijn een aantal bomen met een oranje stip gemarkeerd. Het gaat om Amerikaanse exoten, die het weliswaar goed doen in Nederland maar Hollandse soorten als de Es dreigen te verdringen. Zij zullen worden gekapt. Ook Springbalsemien is in dit bos gemaaid, om dezelfde redenen. Ruimte voor Brandnetel en Paardenbloem!

Er zijn  tegenwoordig mensenrassen bekend die soms met honderden tegelijk via bootjes over de Middellandse zee Europa weten te bereiken. Vanwege hun afwijkende huidskleur houdt men in het algemeen de boot af. Ze dreigen namelijk de inlandse populatie te verdringen.

Van Schilthuizen bekeek in de metro van Londen de mug Culex Molestus, een soort die zich heeft aangepast aan het leven onder de grond. De mug heeft subtiele genetische aanpassingen ondergaan die zijn reukzin afstemmen op menselijke metroreizigers in plaats van op vogels waarop hij zich bovengronds voedt. Het is grappig hoe een soort op die manier zich aanpast en daardoor weet te overleven!

Ook is er inmiddels een mensensoort dat in metro’s voorkomt, maar ook onder bruggen of in grote dozen kan men ze vinden. Vooral in de avonduren en de nachten kun je ze in steden als Parijs met een beetje geluk spotten. In strenge winters schijnt het met deze soorten wat minder te gaan, maar na de zachte winters van de laatste tijd doen ze het overal weer goed. Hun voeten zijn zelden koud, wat wijst op ook weer een genetische aanpassing.

zwerver

Geplaatst in filosofie, natuur | Tags: , , | Een reactie plaatsen

Geen muziek

‘Ik heb ook een radio op mijn auto. Die zet ik altijd op radio 1.’

madurodamMijn oudste kleinzoon is helemaal met auto’s en met treinen bezig. Hij mocht met opa en oma gisteren mee naar Madurodam en daar was hij op bepaalde plekken niet weg te slaan. Eerst niet bij de autowegen, later ook niet bij de treinen. Het was een waar feest! Het begon al bij de reis, we gingen met de trein naar Den Haag. Helemaal euforisch was hij daarover, vooral toen we net in de trein zaten en deze begon te rijden.  Het was zijn eerste treinreis. Maar hij heeft ook een loopauto thuis, daar wil hij altijd even op rijden voor hij naar bed gaat. En dan fantaseert hij alles er op en er aan. Intussen maakt hij de geluiden van de handrem, van de ruitenwissers, van het starten en ga zo maar door. En er zit dus ook een zogenaamde radio op, die dus altijd op radio 1 staat. Op radio 1 praten ze voornamelijk en dat vindt hij leuk. Muziek op de radio dat hoeft voor hem niet zo. Hoe komt dat?

Dat komt omdat hij altijd muziek in zijn hoofd heeft als hij aan het spelen is. En dat gaat niet samen met andere muziek, dan kan hij gewoonweg niet goed meer spelen. Ik heb deze week stiekem wat opgenomen, in zijn spel. Hij speelde weer allerlei  gebeurtenissen die plaats vinden in het heelal. Populair zijn de laatste tijd meteorietenregens (vallende sterren). Dat was er nu niet bij. Maar er gebeurt van alles, hij maakt allerlei geluiden en zingt. Op het einde zingt hij een youtube liedje over planeten. Zijn spel is een en al muziek. En muziek is leven. Hij wil geen muziek horen, want het leven zelf is al muziek.

Geplaatst in Astronomie, filosofie, muziek, pedagogiek en onderwijs | Tags: , | 1 reactie

Homoniemen

Autisten willen precies weten hoe de wereld in elkaar zit. Mijn oudste kleinzoon kan heel kwaad worden als je bijvoorbeeld zegt: ‘zo meneer, laat maar eens zien’. ‘Ik bén geen meneer’ schreeuwt hij je dan toe. En dat blijft hij heel moeilijk vinden.

Zo had hij gisteren een autootje weer terug gevonden dat eerder kwijt was. ‘Nou jij bent een echte speurneus’ zei mijn vrouw. ‘Ik bén geen speurneus’. ‘O sorry, nee natuurlijk niet, maar je kunt wel erg goed zoeken’ antwoordde zij. Even later stond hij bij mij in de keuken. Hij was er duidelijk nog steeds mee bezig. ‘Opa wat is een speurneus? ’ Ik legde hem uit dat als iemand heel goed kan zoeken en iets kan vinden, dat zo iemand soms wel eens een speurneus wordt genoemd. Het is gewoon een naam voor iemand die goed kan zoeken. ‘ Hij dacht na en had duidelijk weer wat geleerd. Hij zelf  is geen neus, dat weet hij. En een speurneus is blijkbaar gewoon een mens. Oke dan.

spelenHeel moeilijk voor autisten is het feit dat een zelfde woord soms twee betekenissen kan hebben. Dat komt hij herhaaldelijk tegen. Mijn vrouw heeft hem uitgelegd dat dat een homoniem is. Ook daar denkt hij dan zichtbaar over na. De volgende dag vraagt hij ‘is spelen een homoniem?’ Ik kijk hem verbaasd aan. ‘Hoe bedoel je?’  ‘Spelen is als je een spelletje doet, bijvoorbeeld “ik zie ik zie, de kleur is…”’ Ah, ik begrijp zijn probleem. ‘Ja maar spelen kan ook zijn dat je met autootjes speelt, dat bedoel je? ‘ ‘Ja, dat bedoel ik. En je kunt ook “alsof” spelen, bijvoorbeeld vader en moedertje’ voegt hij er nog aan toe.

Ik sta weer verbaasd over zijn intelligentie en doordenken. Maar vooral ook dat hij op die manier de chaotische wereld om zich heen weer iets meer weet te ordenen. Het lijken voor hem allemaal totaal andere dingen. Toch zeg je overal “spelen” tegen. Dan zijn het dus waarschijnlijk homoniemen.

Geplaatst in filosofie, pedagogiek en onderwijs, taal | Tags: , | 1 reactie

Onthaasten

Soms fantaseer ik dat ik ergens woon waar je geen geluid van  mensen kunt horen, waar er ’s nachts geen licht is behalve soms het zilveren licht van de maan, waar je ’s ochtends de dauw kunt ruiken en waar je je helemaal in de natuur opgenomen voelt. Daarom gaan veel mensen misschien op vakantie. Toch kan iets dergelijks ook dichtbij huis. Sta om vier uur op.  Bij mij thuis is het dan doodstil, afgezien van uilen, kikkers en watervogels. Buiten ruik je inderdaad de dauw en soms ook het water van de Lek. Natuurlijk, in bepaalde periodes zul je vooral mest ruiken. Maar zelfs dat kan lekker zijn. En kijk je om je heen, dan zal je afhankelijk van het seizoen allerlei details kunnen zien die verwonderen en boeien. Insecten, spinnen, planten.

Eergisteren had ik een dergelijke ervaring gewoon overdag. Naast de natuurgeluiden hoorde je ook af en toe een tractor of een auto op de dijk, op de Lek sputterde een boot. Maar je hoorde vooral door de stevige wind het ruisende riet en de klotsende golven. Wat klinkt dat heerlijk.  Als je je ogen goed de kost gaf zag je veel meer bloeiende planten dan je zou denken. Ik genoot. Wat daalde er een rust over me heen. Ik was gewoon even een uurtje buiten.

Als je even ook weer mens wilt worden zonder naar buiten hoeven te gaan kun je ook naar mijn opname van die middag kijken en luisteren. Helemaal over je heen laten komen. Liefst met een stevig geluid. Bij mij werkt het. En weet je iets van wilde bloemen. Dan is het extra genieten. Geen enkele echt bijzondere bloem zit erbij. Maar allemaal doen ze aan het spel van onthaasten mee.

 

Geplaatst in bloemen, natuur | Tags: , , | 3 reacties

Zwart gat

In de Volkskrant van vandaag staat een interessant artikel waar ik enkele stukjes uit citeer:

zwartgatSterrenkundigen hebben gezien hoe een zwart gat een ster opslokt. Bestek kwam er niet aan te pas en tafelmanieren waren ook ver te zoeken. Sterker: de astronomen hebben vooral de langgerekte boer waargenomen waarmee de maaltijd werd afgesloten. Die duurt al ruim tien jaar. De nieuwe resultaten, deze week gepubliceerd in Science, doen vermoeden dat zulke kosmische vreetpartijen vaker voorkomen dan algemeen wordt gedacht.

Het ‘sterrenrestaurant’ waar het etentje plaatsvond ligt op 150 miljoen lichtjaar afstand, waar twee sterrenstelsels op elkaar zijn gebotst. Vermoedelijk hebben beide stelsels een kolossaal zwart gat in het centrum. Een van die zwarte gaten deed zich op 30 januari 2005 tegoed aan een ster die nét iets te dichtbij kwam.

De kosmische ‘boer’ werd in 2011 voor het eerst zichtbaar met grote radiotelescopen. In de jaren daarna werd hij steeds langgerekter. Uit de metingen leiden de sterrenkundigen af dat het gas in de straalstroom met een kwart van de lichtsnelheid beweegt – ongeveer 75.000 kilometer per seconde.

Het zwarte gat in de kern van ons eigen Melkwegstelsel snackt ook af en toe een ster, zegt Markoff. ‘Gemiddeld misschien eens in de tien- à honderdduizend jaar. Dit soort metingen leren ons veel over de details van het proces, en ook over de frequentie waarmee zoiets gebeurt.’

Het eerste waar ik aan dacht was de foto die een facebook-vriend maakte van een grote sprinkhaan die een kleine sprinkhaan zat op te eten. Ook moest ik denken aan iets veel fundamentelers: het leven bestaat dankzij het feit dat het sterft en vaak wordt omgevormd tot voedsel. Als dat niet zo zou zijn dan zou alles altijd blijven leven en zou al het leven vreselijk in de knoei komen: er is immers geen plaats voor alles en iedereen. Dus bomen gaan dood, planten gaan dood, dieren gaan dood, mensen gaan dood. Dat kan op een vrij vreedzame manier gebeuren, gewoon ouderdom, maar het kan ook op een meer gewelddadige manier. In de bio-industrie is de mens daar erg goed in geworden. De voornaamste functie van levende wezens is dan: ze dienen tot voedsel. Deze wrede manier is niet alleen aan de menselijke geest voorbehouden. Filmpjes van spinnen die andere dieren vangen, opsluiten en geleidelijk oppeuzelen. Zwarte gaten doen dat dus ook. Maar ook de aarde zelf. De aarde vangt voortdurend meteorieten waarvan de meeste in de dampkring verbranden. Is dat ook voedsel voor de aarde? Alles wat er in onze dampkring zit is een mengsel van stoffen die er al een hele tijd waren tot en met nieuwere stoffen. Die we zelf produceren zoals CO2. Maar ook “sterrenstof”. De bouwstenen van het leven komen misschien van “ingevangen kometen” is een theorie die nog steeds door een aantal wetenschappers gehanteerd wordt.

Als we deze schranspartijen van zwarte gaten helemaal zouden begrijpen, en vergelijkbare processen op micro-niveau zouden snappen, dan zouden we misschien ook iets meer van ons zelf begrijpen. En van onze complexe, schijnheilige(?) en in de loop van de tijd steeds maar veranderende kijk op ethiek.

Geplaatst in Astronomie, filosofie | Tags: | Een reactie plaatsen

Museum Voorlinden

spiegelhuisAl voor de tweede wereldoorlog bouwde Kurt Schwitters een huis van afvalmateriaal en beschouwde dat als een kunst-object. Bij de grote Kurt Schwitters-tentoonstelling meer dan tien jaar geleden in Boijmans werd dat huis nog een keer opnieuw opgebouwd en het was daar toen een van de grote publiektrekkers. Kan dat nog steeds, een huis van afval bouwen en dat als kunstobject beschouwen? Ja zeker! In museum Voorlinden is iets vergelijkbaars te zien. De Chinese kunstenaar Song Dong woont in Peking. De buurt waar zijn ouders gewoond hebben wordt op dit moment  beetje bij beetje gesloopt en al het oude moet plaats maken voor nieuwbouw. Ik zag al een keer een reportage over hem die gemaakt was in Peking. Hij loopt door deze buurten tussen het sloophout en de afgedankte spullen en neemt van alles mee. Hij heeft nu heel veel kozijnen, deuren, lampen, spiegels en hout als basis genomen voor zijn “Through the wall”. Van buiten ziet het object er uit als een kleurrijke muur met inderdaad allerlei hout, raamkozijnen en deuren. Je kunt er helemaal omheen lopen, het lijkt gewoon een dikke muur. Maar als je dan een kleine deur opent blijk je ook naar binnen te kunnen. Dat is een overweldigende ervaring. De vloer is een lange spiegel. Je bent bang om er door heen te zakken als je te stevig zou lopen. Maar ook de wanden zijn voorzien van spiegels in allerlei formaten. Boven je hangen honderden lampen op verschillende hoogtes, die spiegelen van opzij naar elkaar toe en ook de vloer spiegelt alle elementen naar de diepte, vandaar dat je bang bent door de vloer te zakken.. De kleine ruimte wordt zo opeens groter maar tegelijk wordt het er door de grote hoeveelheid objecten die van alle kanten op je af lijken te komen benauwd. Als je er een half uur zou worden opgesloten zou je gek worden heb ik het idee. Een kunst object dat je dus moet ervaren.

Zo zijn er in dit museum meer kunstobjecten die je moet ervaren. Je ziet een klein zwembad waarin het water klotst. Verder lijkt het op het eerste gezicht gewoon op een soort privé zwembad. Maar opeens zie je beelden onder water. Je ziet mensen lopen op de bodem, zonder zuurstofmaskers. Hoe kan dat? Je kunt ook via een geheime trap naar beneden gaan. Dan kom je onder water uit. Je bevindt je in een zwembad zonder water, alhoewel? Er is een glazen plafond en daarboven kabbelt water. En je ziet boven in dat water.. alweer mensen.  Je hebt de neiging om een performance voor de kijkers boven te gaan opvoeren. Ik ging op de bodem liggen en deed net of ik op mijn rug zwom. De aanwezige toeschouwers om me heen vonden dat erg grappig. Ook mijn vrouw maakte zwemmende gebaren. Het zwembad is van Leandro Erlich.

Een film uit 1987 van Zwitserse kunstenaars (ik ben hun namen helaas vergeten) blijkt nog steeds de moeite waard. Je ziet hoe elke gebeurtenis een nieuwe gebeurtenis tot gevolg heeft. Een blok valt om, op een wip waardoor een fles gaat leegstromen, de inhoud stroomt in een vat met een chemisch goedje welk begint te borrelen, waardoor er een chemische reactie ontstaat die weer een nieuwe beweging tot gevolg heeft en ga zo maar door. Rollende, slingerende, stromende, brandende objecten die steeds op wonderbaarlijke manier weer iets anders tot gevolg hebben. Je blijft kijken want je weet nooit wat er nu weer gebeurt. Heel bijzonder.

En wat te zeggen van een mini-lift. Je ziet de deuren van twee liften naast elkaar en je kunt zien aan de lampjes waar de lift zich bevindt. Opeens gaat er een liftdeur open. En weer dicht, en zo voort. Dit alles in mini miniformaat. Kleine kinderen gaan op de grond zitten om te zien wat er allemaal gebeurt. (Maurizio Cattelan)

lift

Veel bekijks ook de meer dan levensgrote versie van een oud zonnebadend echtpaar. (Ron Mueck). Alles klopt, de huid lijk je te kunnen aanraken. Maar alles twee keer zo groot als normaal.

echtpaar

Het museum Voorlinden is een mooi gebouw met een prachtige tuin. En het ligt in een oase van ruimte op een buitengebied in Wassenaar. Met naast de aangelegde tuin iets verder ook veel wilde bloemen. Ondanks de koude zondag was het er goed toeven.

museum

wildebloemen

bij

Geplaatst in kunst, recensie, theater | Tags: , , , , | Een reactie plaatsen

Afscheid van professor Berkvens

minderbroedersklooster

professorenMeer dan dertig hoogleraren in gepaste kledij omringden Professor Berkvens bij zijn afscheidsrede vrijdagmiddag in de aula van de Universiteit Limburg op de Minderbroedersberg in Maastricht. In dat gebouw was ik nog nooit geweest. In Maastricht zijn veel historische gebouwen behouden gebleven omdat ze tegenwoordig gebruikt worden door de Universiteit Limburg. Daar kunnen we heel blij mee zijn. De voorloper van de voormalige kerk op de Minderbroedersberg, dat is de voormalige vroeg-gotische kerk in de Pieterstraat die al begin dertiende eeuw gebouwd werd door de Minderbroeders. Daar zit nu het Regionaal Historisch centrum en daar kom ik vaak. Na de verovering van Maastricht door Frederik Hendrik en het vermeende verraad door enkele Minderbroeders en Jesuïten die de Spanjaarden weer binnen de stadspoorten wilden laten dringen, moesten de ordeleden van beide kloosters Maastricht verlaten en de kerken en kloostergebouwen kregen al snel een nieuwe functie. Later, toen Lodewijk XIV Maastricht had veroverd, mochten ze weer terugkeren. De Minderbroeders bouwden toen een nieuwe kerk en een nieuw klooster, een sober barokgebouw, en dat heb ik nu dus voor de eerste keer van binnen gezien. Er is erg veel verbouwd. De aula vond ik ronduit lelijk met zijn systeemplafond. Het was moeilijk om een indruk te krijgen hoe deze ruimte er ooit heeft uitgezien.

In zijn afscheidsrede “Het leenrecht vergadert. Limburgse rechtsgeschiedenis in Euregionaal perspectief greep Berkvens terug op zijn bijzonder hoogleraarschap rechtsgeschiedenis der Limburgse territoria. Hij was in zekere zin een buitenbeentje op de universiteit. Van huis uit was hij een historicus met speciale belangstelling voor het middeleeuwse recht. Toen de functie voor bijzonder hoogleraar werd ingesteld op initiatief van het Limburgs Oudheidkundig genootschap had hij er op gesolliciteerd. Ondanks het feit dat hij niet beantwoordde aan een van de voorwaarden, meester in de rechten, was toch hij degene die werd benoemd. Sindsdien staan er vele publicaties op zijn naam en heeft hij zich op allerlei terreinen verdienstelijk gemaakt. Ik ken hem vooral van veel artikelen in de jaarboeken van het LGOG.

Professor Berkvens liet een kaartje zien van het gebied tussen Maas en Rijn in de zestiende eeuw. Diverse kleine stukken waren in leen bij de keurvorst van Keulen, maar lagen op het territorium van Gulick, Brabant of Loon. En in de loop van de tijd wisselde de soevereiniteit voortdurend: sommige lenen kwamen op grond te liggen waar opeens de Staten der Nederlanden de baas waren geworden of welke bezit van Spanje of later Oostenrijk werden. Al die soevereine heersers gingen weer anders om met deze leengoederen en er moest vaak worden uitgezocht wie nu het laatste woord had bij geschillen: de keurvorst van Keulen als leenheer of de nieuwe soeverein heerser..

Het was een mooie afscheidsrede en er werden nog veel mooie woorden gesproken. En ook buiten bleef het nog lang mooi. Ik genoot weer van wat ik de mooiste stad van Nederland vind.

maastricht

 

Geplaatst in Geschiedenis | Tags: , , , , , , , | Een reactie plaatsen