Gijs had de vorige week zijn laatste orgelles en gisteren gaf hij om die reden een slotconcert in de St. Jan van Gouda. Vorige week was niet zomaar zijn laatste les voor de vakantie, nee, hij heeft besloten om helemaal met de orgellessen te stoppen. Het was dus zijn allerlaatste les. Bijna vier jaar geleden was hij begonnen.

Zo stond hij in 2020 te kijken naar het orgel waar hij les op ging krijgen.

Zo tekende hij zijn toekomstige docent

Zo schreef hij hem nog vóór zijn eerste les een briefje

En zo schreef zijn docent hoe zijn eerste les er zou gaan uitzien.

Dat was allemaal in 2020. Gijs was gefascineerd door het orgel, luisterde naar orgelmuziek, keek naar filmpjes van organisten op Youtube en ging orgelstukken naspelen. Zoals de toccata in D-moll van Bach. Gijs speelde hem in A-moll, maar dat deerde hem en de luisteraars niet. Hij luisterde ook naar de Suite Gotique van Boëlmann en probeerde al snel alle delen na te spelen, zelfs het slotdeel, de toccata. En deze fascinatie voor het orgel bleef twee jaar lang duren. De fascinatie werd daarna langzaam minder, ook doordat op de les veel moeilijke dingen aan bod kwamen waar hij steeds minder zin in had. Hij leerde van blad te spelen, maar zelfs nu, na vier jaar, vindt hij dat nog steeds erg lastig en heeft er eigenlijk nooit zin in. Zijn leraar gaf hem steeds de ruimte om ook zonder noten te spelen, liet hem op allerlei manieren improviseren, bijvoorbeeld “in de stijl van”, en hij speelde al improviserende met hem samen, op één orgel, op twee orgels, op orgel en piano. Het maakte alle lessen erg boeiend.

Maar na twee jaar luisterde Gijs bijna nooit meer naar orgelmuziek. Er kwamen andere dingen voor in de plaats. Hij ging luisteren naar Michael Jackson, ging dansen als Michael Jackson. Hij ging het keyboard verkennen en begon daarop te improviseren. Hij ging luisteren naar “Wham”. Hij ging lezen over allerlei popartiesten en zocht alles op  internet op. Hij kreeg een boek over de tachtiger jaren. Zijn fascinatie was opeens een heel andere richting uitgegaan. En nog belangrijker: hij kreeg aansluiting bij andere kinderen door deze nieuwe fascinatie.

Zijn docent die hem vier jaar zo intensief heeft gevolgd gaf hem gisteren twee cadeautjes: een antiquarische uitgave van de bladmuziek van de Suite Gotique van Boëlmann en een CD met orgelstukken, gespeeld op het Cavaillé-Coll orgel van de St. Sulpice in Parijs. Dat orgel kent Gijs heel goed en hij heeft er aardig wat muziek op horen spelen. O.a. muziek gespeeld door Daniël Roth, die hij enkele jaren geleden nog zo meesterlijk imiteerde:

Zijn eigen slotconcert was een concert met wat hobbels. Dezelfde dag dat hij het zou geven belde zijn docent: hij had net te horen gekregen dat er in de kerk een feestelijke diploma uitreiking met toespraken zou zijn, we moesten een alternatief verzinnen voor het slotconcert van Gijs. De enige mogelijkheid deze week was om het te doen op dezelfde dag, maar dan anderhalf uur later. Dat was gisteren. Gijs zou naar Gouda gaan, samen met zijn moeder, broer en zusje. Mijn vrouw en ik besloten om een uurtje eerder al te gaan, en wel met de bus. De bus kon tussen Stolwijk en Gouda opeens niet verder, er was net een ernstig ongeluk gebeurd.

Wij stapten uit de bus en gingen verder te voet: het bleek nog een klein uurtje lopen te zijn. Gijs en zijn familie kon ik bijtijds waarschuwen en zij gingen via een andere route met de auto. Zo was iedereen er uiteindelijk ruim op tijd.

Hé, de hoofdingang was nog open. En wat waren er veel mensen! De diploma-uireiking was dan inmiddels afgelopen, maar het was tijd voor een borrel, die was ook in de kerk! En dat ging met heel veel kabaal gepaard. Er was daardoor een enorm geruis in de kerk, en die ruis was ook nog heel goed te horen boven in de orgelruimte. Ik had een mooie opname van het concert van Gijs willen maken, maar dat zou nu nooit iets kunnen worden, realiseerde ik me. Maar het kon niet anders. Dus speelde Gijs dapper zijn programma.

1. “Buβ und Reu” uit de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach.
2. “Komt laat ons deze dag met vuur bezingen”, Pinksterlied van Johann Sebastian Bach, in een bewerking van Christiaan Ingelse
   1. Voorspel (inventie)
   1. Koraal
3. Improvisatie. Op hoofdwerk en pedaal beginnen met 16-voet en langzaam toenemen tot volle werk. Op bovenwerk o.a. Vox Celeste. Op rugwerk fluiten.
4. Finale orgelsymphony 4 van Charles Widor.

Vanochtend filterde ik het geruis voor een groot deel weg, maar dat ging ook ten koste van de geluidkwaliteit van de muziek. Van de mooie, zachte registers tijdens zijn improvisatie bleef niets over. Ik vond het bewonderenswaardig hoe dapper Gijs bleef spelen.

Wat een dag! Er was een ongeluk gebeurd onderweg, drie mensen moesten naar het ziekenhuis. Er was veel kabaal in de kerk: honderden blije mensen vierden dat hun schoolcarriëre voorbij was. Gijs maakte muziek en sloot ook iets af, maar kon dat door het kabaal niet echt feestelijk afsluiten.  Ook voor mij was het een afsluiting. Jarenlang hielp ik Gijs met zijn opgaven die hij elke week weer had voor de orgelles. Hij had soms ook op andere orgels les gehad. Soms op het koororgel, ook een keer op het kistorgel, vrij vaak op het Maarschalkerweerd orgel van de Lutherse kerk, enkele keren op het orgel van de Pauluskerk in Gouda en ook twee keer op het orgel van de ontmoetingskerk. Ik leerde die orgels en die kerken ook kennen. Gijs vond het altijd leuk om op een ander orgel te spelen. Elke week bracht ik Gijs naar de orgelles en onderweg hadden we het over van alles. Ik ga dat allemaal heel erg missen.

Er was veel ruis. Zo sluit je toch niet iets af?  Was het eigenlijk wel echt een slotconcert? Ik voel nog de klagelijke klanken van “Buβ und Reu” door de ruis van die middag heen klinken. Klanken die nog maar zes weken geleden ook klonken. Toen waren ze helder, ook door Gijs gespeeld. Ze klonken op een vleugel, hij speelde het stuk van Bach tijdens de uitvaart van mijn zoon.

Ik ga nu boven zelf spelen, ik ga het begin van het Larghetto uit de vijfde orgelsymphonie van Vierne spelen. Die klanken passen misschien nog het beste bij mijn huidige gemoedsstemming.