Luister eens naar het begin van het vierde pianoconcert van Beethoven..
Waarom is dit zo’n prachtige muziek die onmiddellijk heel rijke gevoelens oproept. De sfeer wordt bepaald door de pianoklank, het gebruikte register, het (enigszins rubato) tempo, de vrije dynamiek, het ritme, maar vooral ook: het begin van de melodie met de terts bovenin. Deze terts wil je meezingen, het is de toon die nostalgie oproept, hij maakt allerlei gevoelens los. Hoe anders had dit begin geklonken als bijv. de grondtoon, of de kwint in de melodie had gestaan in het begin:
. De terts heeft dus een heel speciale werking. Een terts kan groot of klein zijn, en de sfeer verandert onmiddellijk. Natuurkundig is de terts de boventoon die als eerste nieuwe komt na de kwint. 1:2 is octaaf, dan 1:3 = kwint (boven octaaf), dan 1:4 is 2e octaaf, dan 1:5 is terts (hier weer boven). In de eerste boventonen zitten zo naast het octaaf ook de kwint en de grote terts. Deze terts kunnen we dus associëren met het getal 5. Het getal 5 is de basis van de gulden snede verhouding. Nemen we bijv. een pentagram (vijfpuntige ster) dan snijden de diagonalen zich volgens de verhoudingen van de gulden snede.
Dit pentagram komen we ook in de astronomie tegen, en wel op een heel bijzondere manier. De planeet Venus zien we vanuit de aarde steeds naar de zon toebewegen en weer van de zon af. Soms is de planeet zo aan de ochtendhemel te zien, soms aan de avondhemel, maar nooit zo heel ver weg van de zon. Op het punt dat zon en venus elkaar kruisen (een zogenaamde samenstand of conjunctie) kunnen we dat punt aftekenen in zijn baan tegen de achtergrond van de zodiac. Iedere keer als deze conjunctie plaatsvindt is dat een ander punt. Maar na 6 keer zijn we terug op het oorspronkelijke punt. De 5 conjuncties daarvoor vormen samen een exact pentagram. Het is net alsof Venus voortdurend een pentagram aan de hemel tekent!
De gulden snede staat voor een bekoorlijke verhouding, die voor je gevoel mooi is en klopt (zoals de zijden van een A4 in balans zijn.) Leonardo da Vinci tekende al hoe ook de verhoudingen in het menselijk lichaam op de gulden snede gebaseerd zijn. Venus was bij de Grieken en Romeinen de planeet van de schoonheid, liefde, kunsten.
Weer laat de muziek ons op een heel bijzondere manier ervaren, wat al in de natuur zit opgesloten en op heel veel andere manieren manifest wordt. Luister ook eens naar de prachtige begintoon van het eerste lied uit de Winterreise (Gute Nacht) van Schubert (“Fremd bin ich eingezogen”. ) En kijk eens zo gauw het helder is naar de avond- of ochtendhemel, naar de meest heldere planeet, Venus, die prachtig door zijn dikke atmosfeer het licht van de zon weerkaatst. (Op dit moment, 4 september 2015 zul je vroeg uit bed moeten, want Venus is nu morgenster. In het OZO staat hij zo rond 5 uur vrij laag aan de horizon, vlakbij de minder heldere roodachtige Mars). En probeer te voelen wat de Grieken en Romeinen voelden, alleen al bij het kijken naar dit wonder van de natuur..
De kwintencirkel 
Ik heb weer genoten en ben weer wijzer geworden.
LikeGeliked door 1 persoon
Er borrelt her en der wat boven vanuit de door jou gegeven theorielessen. Erg leuk om opnieuw te lezen.
LikeLike
Pingback: Het mystieke van geluid en muziek | De kwintencirkel
Wellicht is dit het antwoord op mijn vraag, die me al jaren bezighoud, naar waarom het largo uit fantasie impromptu van Chopin bewezen heeft pijnprikkels in de hersenen tijdens een operatie te verminderen. Toen ik, voordat ik dit op TV zag, ziek werd – hyperthyreoïdie met ernstige slapeloosheid – was dit het stuk dat ik uit mijn hoofd wilde leren spelen. Ik heb daarom gevraagd of het AVL bij mijn risicovolle speekselklierkanker operatie afgelopen februari, waar ik vreselijk bang voor was, dit stuk wilde afspelen op het moment dat ik onder narcose gebracht werd. Dit hebben ze gedaan en de operatie blijkt vlekkeloos verlopen te zijn waarbij alle zenuwen die ‘weggelegd’ moesten worden nu helemaal zijn hersteld. Ook verbaasde men zich over hoe ‘fit’ ik al direct na de operatie was. Toen ik naar het fragment van Beethoven luisterde gaf dit iets weer van die sfeer. En wat ontdekte ik: De eerste toon van het in E groot geschreven stuk is een gis waarop de eerste muzikale zin ook terugkomt. Een grote terts dus. Zelfs de baspartij opent met een gis en daarna een paar tertsen, die ook weer beginnen op de gis. Als astroloog ben ik ook heel goed bekend met het pentagram dat de cyclus van Venus aan de hemel beschrijft en de mythe van Inanna die daaraan verbonden is. De hele toestand van kanker blijken te hebben met alle onderzoeken en uiteindelijk deze operatie vergeleek ik steeds met de gang van Inanna door de onderwereld. De toeschrijving van de terts aan Venus kan ik dus geheel onderschrijven. Overigens loopt Venus nu ook retrograde en naderen we het punt van haar benedenconjunctie die symbool staat voor haar sterven door het boze oog van haar zus Ereskigal.
En wat schets nu mijn opperste verbazing. Ook die lange begintoon waarmee Air van Bach opent is een grote terts. Omdat ik alles wil doen om te zorgen dat ik de kanker niet terugkrijg heb ik op aanraden van mijn fysiotherapeut mijn altfluit na 40 jaar maar weer eens ter hand genomen. Door de ademsteun komt mijn zuurstof tot wel een half uur na het spelen steevast op 99%. Het eerste stuk wat me nog steeds het meeste raakt is Air. Vooral het blazen van die eerste toon.
LikeGeliked door 1 persoon
Wat mooi! Muziek opent poorten die voor iedereen belangrijk kunnen zijn. De symbolen uit de astrologie helpen
LikeLike
Wat een mooi verhaal Vera, ik lees het nu pas. Hoe is het nu met jou?
LikeLike