Een orgeltocht is een tocht voor grijze heren. Er waren slechts 2 vrouwen aanwezig, een “vrouw van” (ze wilde ook wel eens weten wat haar manlief daar zo leuk aan vond) en een moeder van (‘kun jij rijden mam?’) De rest was een gezelschap van mannen, veel kenden elkaar vanuit een kerkgemeenschap, maar in principe waren zij allemaal vooral liefhebbers van het orgelspel. In de Krimpenerwaard zijn dat er best wel veel. Ik was er een van.

Er werden vier kerken bezocht en vijf orgels toegelicht en bespeeld met een concert. Tussendoor reisden we van Berkenwoude (2 kerken en 2 orgels) naar Haastrecht (een katholieke kerk!) en tot slot naar Oudewater (hoofdorgel en koororgel). Over eten op die dag was vooraf en ook ter plekke niets gezegd. Ik had voor de zekerheid maar een boterhammetje meegenomen dat ik bij de verkassing van Berkenwoude naar Haastrecht in de auto op at. Zoiets zou in België, Duitsland of Frankrijk onmogelijk zijn geweest. Nu waren we bezig van half 12 tot half 6, in Frankrijk zouden we eerder zijn begonnen en er zou een gezamenlijke lunchpauze zijn gepland van zeker 2 uur. In Nederland niet dus, en zeker niet in de Biblebelt….

Na deze overpeinzingen van een gewezen katholiek afkomstig uit het Bourgondische Limburg vertel ik nu enkele dingen over wat ik meemaakte. Ik vond het bijzonder om maar liefst vijf orgelconcerten te kunnen bijwonen, allemaal van goed niveau, en te luisteren naar de soms prachtige registers van vijf orgels in vier kerken. Elk concert duurde inclusief toelichting ongeveer een uur.  De muziekkeuze was afwisselend, vaak was het trouwens niet zo mijn smaak, maar steeds werden er toch ook weer interessante stukken gespeeld. Op het koororgel van Oudewater werd zelfs het eerste deel van de vierde orgelsonate van Vierne gespeeld, een van mijn lievelingsstukken! En het klonk daar verrassend goed.

Berkenwoude: Gereformeerde kerk de Fontein

De eerste organist die we te horen kregen was iemand die ik al kende, een gewezen leerling van Gerben Budding: Jan Hoogendoorn. De eerste twee jaar dat mijn kleinzoon Gijs les had van Gerben kwamen we hem vaker tegen. Inmiddels zit hij twee jaar op het conservatorium van Amsterdam en heeft nu dus zelfs al een aanstelling als organist in de Gereformeerde kerk van Berkenwoude! Hij speelt goed, maar naar mijn bescheiden mening moet zijn spel muzikaal nog rijpen. Logisch, hij is pas 22 jaar oud. Het orgel daar is oorspronkelijk afkomstig uit Vlissingen maar staat nu dus in Berkenwoude. Dat orgel heeft 2 manualen (11 resp. 7 registers) en een pedaal (4 registers). Het is gemaakt in 1904 door de firma van Dam en het staat nu dus in een kerk uit 2022!

Berkenwoude: Dorpskerk

En wat een overgang als je dan daarna naar de Nederlands Hervormde Dorpskerk loopt. Je loopt door een eeuwenoud klein dorpscentrum en komt in een prachtige sfeervolle zaalkerk. Je ruikt de historie. En daar staat dan een klein een-manualig orgel met aangehangen pedaal. (Dat betekent dat je ook je voeten kunt gebruiken, maar dat dan in dit geval het subbas-register van het manuaal wordt aangesproken.) Het heeft dus geen eigen pijpen. Ook dit is een van Dam orgel en ook al weer uit 1904. Bijzonder in zo’n klein dorp!

Dit kleine orgel heeft in totaal 10 registers en een tremulant. Maar wat kun je daar, als je handig gebruik weet te maken van die registers, nog veel mee doen! Gerben Budding demonstreerde het aan de hand van vier stukken, onder meer speelde hij een van de preludes uit “six Preludes for organ op. 88” van Stanford.

Haastrecht, Barnabaskerk

Bas Koster is organist van de Hervormde kerk van Haastrecht maar voor deze gelegenheid demonstreerde hij het orgel uit de katholieke Barnabaskerk. Behalve het orgel is vooral ook het interieur van de kerk aardig om te bekijken. De kerk zelf is een neoclassicistische zaalkerk, gebouwd in 1853-’54 naar ontwerp van W.J. van Vogelpoel ter vervanging van een schuurkerk uit 1682. De kerk heeft een tongewelf. Als je binnenloopt wordt je blik onmiddellijk gevangen door het imposante hoofdaltaar, eigenlijk veel te groot voor die kerk. Enkele van de glas in lood ramen worden er zelfs deels door afgeschermd. Dit altaar komt uit de voormalige Bonifaciuskerk te Dordrecht, het is een neobarok altaar uit 1858. De heilige die je hoog boven op dat altaar ziet staan is Bonifacius en niet Barnabas die je daar eerder zou verwachten. Verder valt de enorme preekstoel uit 1870 op. Deze is overgenomen van de de voormalige Nicolaas Pieckkerk te Gorinchem. Eigenlijk is de aankleding van deze kerk vanuit godsdienstig oogpunt gezien een zooitje. Ze hebben aangeschaft wat ze konden krijgen zonder te proberen om er een, ook in liturgisch opzicht, eenheid van te maken. Het bevreemde mij ook dat er buiten aan de gevel in de hoogte een H. Hart beeld staat met de tekst Salvator. Dus het zal wel een H. Hartkerk zijn, zo dacht ik. Nee, de kerk is gewijd aan Barnabas (?)!

Mijn eigen foto is wat onscherp, bovenstaande foto is daarom afkomstig van https://kerkfotografie.nl/sint-barnabas-haastrecht/)

Maar het ging deze middag om het orgel. Dat is een door C. Stulting en P. Maarschalkerweerd gebouwd instrument met slechts een manuaal en aangehangen pedaal uit 1845, welk is uitgebreid met een tweede manuaal door M. Maarschalkerweerd in 1880. Deze manualen hebben 10 respectievelijk 5 registers. Bas Koster speelde naast een eigen improvisatie de “sept petites pieces” van Dubois.

Oudewater, Grote of Sint-Michaëlskerk

In Oudewater speelde Gerben Mourik. Hij is daar erg blij met zijn twee orgels. Ook dit waren weer vrij kleine orgels, het hoofdorgel is een Kam- en van der Meulenorgel uit 1840. Dit orgel heeft 2 manualen met resp. 9 en 3 registers en een pedaal met slechts 1 register. Gerben Mourik liet de mogelijkheden vooral horen in een lange improvisatie.

Het koororgel vond ik minstens zo mooi. Dat is gemaakt door E. Wadsworth en stamt uit 1862. De prelude uit de vierde orgelsymfonie van Louis Vierne klonk er erg goed op.

Mijn kleinzoon wilde altijd een orgel met vijf manualen, nou ja, vier dat zou voor hem dan misschien ook al mooi zijn geweest. Ik vertelde hem dat drie manualen meer dan zat is. Tijdens deze orgeltocht bleek dat je ook met twee manualen, en zelfs met één manuaal al aardig uit de voeten kunt! Het was erg verrassend om deze dag te ervaren wat er binnen enkele kilometers aan mooie orgelklanken te vinden is. Maar ik heb vooral ook veel muziek gehoord, kennis gemaakt met enkele andere orgelliefhebbers en genoten van de verschillende sferen van al die kerken. Vooral de lieflijke dorpskerk van Berkenwoude heeft bij mij veel indruk gemaakt. Om half zes gingen alle grijze heren weer huiswaarts.