Iran, bakermat van onze beschaving

Wie heeft de afgelopen jaren de verschillende afleveringen van “Onze man in Teheran” van Thomas Erdbrink gezien? Het programma vertelt veel over de huidige cultuur en de veranderingen die er in Iran plaats vinden. Je kunt via NPOstart alle afleveringen terug zien. Maar voor archeologen en historici is ook het verleden van het land buitengewoon boeiend. Nu is het land islamitisch, maar eigenlijk is dat gezien vanuit de zeer lange culturele geschiedenis van het land pas heel kort zo. Wat was er daarvoor? Wil je die godsdienst, die nog steeds bestaat, leren kennen, dan kun je het beste naar India gaan. Daar wonen ongeveer 60.000 mensen die Parsi worden genoemd. Zij zijn geen hindoe, zoals de meeste mensen daar, maar aanhangers van het zoroastrisme. Dat is een eeuwenoude godsdienst die uit Perzië, het huidige Iran afkomstig is. Tot de komst van de Islam in 650 na Christus, is het zelfs lange tijd de staatsgodsdienst geweest. En niet alleen in India, ook in Iran zelf kun je nu nog steeds ongeveer 20.000 mensen vinden die deze godsdienst belijden.

Zoroaster, beter bekend onder de naam Zarathustra, was iemand die waarschijnlijk leefde ergens tussen de veertiende en twaalfde eeuw voor Christus. (Wij zaten toen nog in de nadagen van de laatste ijstijd…) Hij was de profeet voor de goede god. Volgens hem is Auramazda de ware god en zijn alle andere goden halfgoden. De mens is geschapen om te strijden tegen de machten van het kwade. Het geloof zit daarom ook niet in het aanvaarden van een leer, maar in het denken, zeggen en het doen van het goede. Zarathustra kennen we waarschijnlijk van het boek van Nietsche “Also sprach Zarathustra”, en van het symfonische gedicht dat Richard Strauss schreef naar aanleiding weer van dat boek. Ondanks dat de koningen van dat rijk waarschijnlijk geen lieverdjes waren, krijg je toch een vrij positief beeld van de cultuur in die tijd. Er zijn veel imposante dingen tot stand gekomen zoals irrigatiewerken, maar er werd geen gebruik gemaakt van slaven. Alle werknemers kregen keurig betaald. Ook werd opgeschreven hoeveel brood iedereen elke dag moest krijgen.

zooastrisme

De koning van Perzië stelde zichzelf graag voor als Auramazda, hij die de weg wijst. We zien als symbool een oude wijze man op een adelaar die duidelijk een kant uit wijst: dit is de goede weg. In zijn hand draagt hij een ring die loyaliteit en eenheid moet verbeelden. De drie geledingen van zijn vleugels staan voor goede gedachten, goede woorden en goede daden. Bij de staartveren is het juist het omgekeerde. De drie geledingen staan nu voor slechte gedachten, slechte woorden en slechte daden. Die dient de mens dus te vermijden en achter zich te laten. De ring tussen de vleugels stelt het heelal voor: er is geen begin en geen einde en de wereld kent een cyclisch principe. Ondanks het feit dat in Iran nu de Islam staatsgodsdienst is wordt dit symbool nog steeds als nationaal symbool gebruikt om het goed en het kwaad te verbeelden.

relief-persepolis

Perzië bereikte zijn grootste omvang in de zesde eeuw voor Christus onder Darius de Grote. In Persepolis kun je nog steeds zien hoe hij, onder het Auramazda-symbool, zichzelf heeft afgebeeld als overwinnaar van vele koningen en volkeren. De grootste tegenstander wordt letterlijk vernederd doordat hij hem onder een voet vertrapt, de andere koningen kijken hem onderdanig aan terwijl hun handen achter hun rug zijn geboeid. Dit reliëf is geleidelijk ontstaan, doordat er, nadat er meer volkeren waren overwonnen, weer nieuwe geboeide koningen aan de rechterkant werden toegevoegd. Als laatste zien we een Scytische koning met een puntmuts.

zaal

In het Drents Museum was tot afgelopen zondag een heel bijzondere tentoonstelling die de rijke cultuur van het huidige Iran laat zien. De zaal geeft een prachtige sfeer weer, door de plaatsing van de vitrines, de belichting, de Perzische tapijten en de fotoreliëfs op enkele wanden, soms in de grootte 1 op 1 zoals op de afbeelding van het reliëf in Persepolis dat ik al iets eerder heb laten zien. Meer dan 200 originele objecten uit het staatsmuseum van Teheran zijn tentoongesteld met een mooie toelichting erbij. Van prehistorische vuistbijlen, bronzen en ijzeren voorwerpen, veel aardewerk tot ook objecten uit de Islamitische tijd, zoals een verluchtigde koran. Heel indrukwekkend is alles wat je kunt zien rond de ontwikkeling van het spijkerschrift. Onvoorstelbaar als je je voorstelt hoe het er in die regio toen al aan toe ging, enkele duizenden jaren voor Christus. In Nederland sloegen ze elkaar toen nog met stenen vuistbijlen de koppen in…. Het geheel kun je bijna niet beschrijven, de cultuur en de culturele ontwikkeling van vele eeuwen komt min of meer langs. De tentoonstelling is nu afgelopen maar je kunt denk ik nog wel de prachtige catalogus in het museum aanschaffen.

Ik wil om toch een indruk te geven enkele voorwerpen die ik fotografeerde laten zien met daarbij steeds een kleine toelichting.

handelsbol

Deze zogenaamde kleibulle uit 3200 voor Christus werd door de handelaar die producten verstuurde meegegeven met de zending. Dit deed men al vanaf ongeveer 7000 voor Christus. Als bewijs van originaliteit waren er aan de buitenkant afbeeldingen in het eerst nog natte aardewerk gemaakt door middel van speciale afdrukzegels. Zo wist men van wie de zending kwam en was de opdracht als het ware verzegeld. Sloeg degene die de zending ontvangen had deze bulle kapot, dan zaten er enkele stenen van verschillende vorm en grootte in. Elke vorm stond voor een bepaald soort product, bijv. graan. De hoeveelheid stenen met die vorm stond voor de hoeveelheid van het betreffende product. Een buitengewoon vernuftig systeem dat dus erg lang dienst heeft gedaan. Later kwam daar het spijkerschrift voor in de plaats.

vaas

Deze spekstenen vaas is gemaakt tussen 2600 en 2400 voor Christus. Speksteen kan zich goed laten bewerken want het is een relatief zachte steensoort. De vaas is uitgebreid versierd. We zien moeflons, die in die tijd veel als vee werden gehouden. De symmetrie van hoe alles getekend is doet me denken aan de Romaanse periode in het westen, waarbij we heel vaak planten en diersoorten zien, die op een symmetrische wijze zijn vorm gegeven. Leeuwen met de koppen tegen elkaar, twee in elkaar gestrengelde slangen en dat soort afbeeldingen. Maar dan heb ik het over zo’n 3500 jaar later..

kom

In een iets latere periode zien we aardewerk met vergelijkbare afbeeldingen, zoals deze kom die tussen 1450 en 1150 voor Christus is vervaardigd. Opvallend is ook het symbool van water, de kronkelende streepjes. Ditzelfde symbool blijft tot ver in de middeleeuwen in gebruik. Heel vaak herkennen we daar bijvoorbeeld Johannes de Doper aan. Water was extreem belangrijk. Grote delen van Perzië zijn en waren droog en woestijnachtig. Maar door de nabijgelegen bergen was het mogelijk grote irrigatiewerken aan te leggen, zodat mens en vee ook daar konden leven.

potjes

Behalve dagelijkse gebruiksvoorwerpen of wapens waren er in de tentoonstelling ook dingen te zien die te maken hebben met de grafcultuur. Er waren bij een begrafenis uitgebreide wijnceremonies met speciaal daarvoor gemaakte schenkkannen. Zoals deze aardewerken schenkkan, met maar liefst zeven met elkaar verbonden kannetjes en een snavelvormige tuit, gemaakt tussen 850 en 550 voor Christus.

spijkerschrift

Het spijkerschrift heeft een grote ontwikkeling doorgemaakt in Perzië, en van de verschillende stadia waren er in de tentoonstelling allerlei voorbeelden te vinden. Dit is een heel laat voorbeeld uit 680 tot 645 voor Christus, waarop staat vermeld hoe het brood verdeeld moest worden.

Tijdens de tentoonstellingen kon je meerdere informatieve films zien. Een korte film van ruim zes minuten is te zien op museumtv. Om hem te kunnen zien moet je wel een (gratis) account hebben, of je moet inloggen via Google+ of Facebook.

https://www.museumtv.nl/video/mini-docu-iran-bakermat-van-de-beschaving/

Iran is een fascinerend land dat gebaat is bij meer kennis in het westen van zijn huidige en zijn oude cultuur. Ik heb zeer genoten en wie weet volgt er nog eens een reis richting dat land!

Over Pieter Simons

Docent muziektheorie, componist. Interesses: geschiedenis algemeen, kunstgeschiedenis, lokale geschiedenis, muziek en muziektheorie, filosofie, astronomie, fotografie, natuur, wilde bloemen
Dit bericht werd geplaatst in filosofie, Geschiedenis, kunst, maatschappij, recensie, taal en getagged met , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Iran, bakermat van onze beschaving

  1. Wat een boeiend en mooi verhaal, met prachtige afbeeldingen! Dat ‘inloggen’ is mijn zwakste kant, en van wachtwoorden heb ik geen kaas gegeten, helaas… Maar jouw blog is op zichzelf al als een museumfilm… (Henny)

    Like

  2. Bedankt, Pieter, voor je zoveelste leerzame blog. De tentoonstelling in het Drenths museum is ons ontgaan en dat vinden we erg jammer. De voorwerpen die je gefotografeerd in je tekst plaatste maken me nieuwsgierig naar wat er nog meer geëxposeerd zal zijn. Ze zijn prachtig. Ongelooflijk dat er zo lang geleden al dingen met zo’n mooie stijlbeheersing werden gemaakt. En wat weten we toch nog weinig. Gelukkig maar, voorlopig we raken op het verleden nog niet uitgekeken.
    Groet, Hans

    Like

    • Klopt Hans en Henny. Je verbaast je als je ziet hoe ongelooflijk ver die cultuur al ontwikkeld was. Toen kwam Alexander de Grote en sloeg driekwart van d epaleizen en kunstwerken in puin… En 800 jaar later kwam de Islam die veel van de oude cultuur heeft vervangen en op de achtergrond heeft laten verdwijnen.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s