Toen ik in Schoonhoven kwam wonen viel me op dat er maar liefst drie kerken staan die gewijd zijn aan Sint Bartholomëus. De oudste van de drie is in ieder geval ouder dan 1354, het jaar waarin hij voor het eerst wordt vermeld. De keuze van Sint Bartholomëus is niet heel duidelijk maar ik zou me kunnen voorstellen dat een van de argumenten is geweest dat de feestdag van deze heilige op 24 augustus viel. Het feest van de patroonheilige werd altijd uitbundig gevierd met een jaarmarkt en de datum daarvoor is perfect: veel levensmiddelen werden er rond die tijd verhandeld. Verder is Bartholomeüs, een van de apostelen die als martelaar stierf, een heilige die een functie had bij een aantal gildes: hij is de patroon van onder meer slagers, leerlooiers en boekbinders. Toen de eerste kerk werd gewijd waren er vermoedelijk nog geen zilversmeden of was dat ambt nog niet zo belangrijk als dat het later zou worden, anders was de kerk vast gewijd aan Eligius, de patroonheilige van dat Gilde. Maar zijn naamdag valt op 1 december, en dat is voor jaarmarkten geen fijne dag. De allereerste bekende zilversmid uit de stad die bij naam in de archieven opduikt, is Janne de goutsmit. Hij werkte rond 1360–1370 in opdracht van de heer van Schoonhoven, Jan van Blois, voor wie hij onder meer gebruiksvoorwerpen en sieraden maakte (zoals een verguld zilveren riem met een afbeelding van Sint Joris). Toen de kerk gebouwd werd en de patroonheilige gekozen waren er misschien nog geen zilversmeden in Schoonhoven en was het ambt zeker nog niet zo belangrijk als het later zou worden. Deze oudste Sint Bartholomëus kerk, ook wel “de Grote Kerk” genoemd, staat in het centrum en wordt tegenwoordig gebruikt door de Hervormde gemeente. Het was eerst een katholieke kerk en  toen deze katholieke parochie gesticht werd was Sint Bartholomëus daarmee gelijk de patroonheilige van de hele stad. Dat bleef hij, ook na de reformatie, toen de kerk in bezit werd genomen door protestanten.

Er bleef ook na de reformatie een grote katholieke gemeenschap die gedoogd werd, maar die hun diensten moest houden in een schuilkerk, tussen de Lopikerstraat en de Nes. Nog voor de Franse revolutie begon het ook in Nederland te gisten, in Schoonhoven kregen de patriotten het voor het zeggen. Deze waren tolerant en wensten een grotere godsdienstvrijheid in hun stad. Zo gaf op 15 december 1783 de gemeenteraad toestemming voor de bouw van een pastorie en kerk voor deze vrij grote katholieke gemeenschap. Feitelijk had ook deze kerk nog een bescheiden omvang. Hij lag met een pastorie en een begraafplaats tussen Wal, Meent en Molenstraat. Later kwam daar een fabriek, die inmiddels ook al weer is verdwenen en nu zijn er appartementen gebouwd. Hieronder is hij vermeld als “schuilkerk”.

Deze kerk fungeerde op die plaats een kleine 100 jaar, toen werd besloten een veel grotere kerk te bouwen op het terrein van het kruittorenbastion. In 1877 verscheen daar een mooi neogotisch gebouw dat er nog steeds staat en dus dienst doet als kerk voor de Rooms-katholieken, het is uiteraard ook een Bartolomeüskerk.

De Oud-katholieken, die zich landelijk in 1732 afscheidden van de Rooms-katholieken, gingen aanvankelijk ter kerke in een schuilkerk aan de Nes. Maar in 1905 kregen ook zij een nieuw kerkgebouw aan de Wal dat nog steeds als zodanig dienst doet. En ook de Oudkatholieken vinden dat zij de enige waardige opvolger zijn van de oorspronkelijke middeleeuwse parochie, dus ook zij hebben hun kerk gewijd aan Bartholomëus.

Maar er zijn meer kerken. In Schoonhoven, een plaats met minder dan 14000 inwoners, die valt onder de gemeente Krimpenerwaard, zijn er maar liefst 7 geloofsrichtingen. De meeste van die richtingen zijn christelijk. Een opsomming, met ook de drie kerken gewijd aan Bartholomeüs:

1. De hervormde (gereformeerde) gemeente. Dat is de grootste en oudste protestantse gemeenschap en de vieringen vinden plaats  in de Grote of Bartholomeüskerk.
2. Dan is er de Protestantse Kerk Nederland (PKN): zij vormt een actieve PKN-gemeente met een eigen kerkgebouw aan de Albert Schweitzerlaan en  er zijn ook diensten in het witte kerkje van Willige Langerak dat ook bij Schoonhoven hoort.
3. De derde protestantse stroming is die van de Remonstranten: zij hebben om de veertien dagen een dienst in het historische remonstrantse kerkje aan de Kruispoortstraat.
4. De vierde protestanste kerkgemeenschap is die van de Evangelische gemeente: zij houden hun wekelijkse bijeenkomsten in de aula van de Christelijke scholengemeenschap Willem de Zwijger.
5. Dan zijn er natuurlijk de katholieken met een mooie neogotische Bartholomeüskerk op de wal vlakbij het Springerpark.
6. Eveneens aan de Wal staat de derde kerk gewijd aan Bartholomëus: die van de Oud-Katholieken.
7. Tot slot is er aan de Beneluxlaan een Islamitisch centrum. Hier verblijft de Islamgemeenschap – in Schoonhoven zijn dat vooral mensen van Marokkaanse afkomst – en ze gebruiken hun centrum als multifunctionele ruimte voor gebedsdiensten, educatie en maatschappelijke activiteiten.

Deze zeven geloofsgemeenschappen leven vreedzaam naast elkaar. De verschillen zijn niet allemaal even groot. In de Oud-katholieke kerk kunnen vrouwen voorgaan, net als bij de protestantse remonstranten. Ook zijn beide gemeenschappen voor het homohuwelijk. Wat is dan het verschil? De liturgie zal denk ik wel verschillen in die zin dat protestanten minder met rituelen bezig zij en katholieken in hun diensten het mystieke element van geloof proberen te laten beleven. Maar toch voel ik eigenlijk in de kern weinig verschil. De verschillen in al de christelijke richtingen is vooral dat er allerlei teksten vanuit de bijbel anders worden geïnterpreteerd. En deze verschillen van mening leiden vaak tot muggenzifterij en haarkloverij en in het verleden vaak tot schisma’s. Maar als iedereen vreedzaam samenleeft levert het vooral een bont gezelschap op van mensen die ieder op hun manier probeert om regelmatig samen te komen, voor elkaar te zorgen als dat nodig is, en ook op andere manieren naastenliefde te bedrijven. Vooral de cohesie die er kan ontstaan vanuit een geloofsgemeente is erg waardevol denk ik. Maar soms kan het ook benauwend zijn.

Bartholomeüs is de patroonheilige van drie kerken maar ook van de stad. Hij wordt genoemd in de drie evangeliën van Marcus, Mattheäs en Lucas. Bij Johannes komt ene Nathanaël voor die steeds achter Philippus wordt genoemd en daarmee zou hij wel eens dezelfde persoon als Bartholomeüs kunnen zijn. Van Bartholomeüs is verder weinig bekend, hij zou de marteldood gestorven zijn waarbij hij levend werd gevild… Dat hij de patroonheilige van de slagers is wordt zo onmiddellijk duidelijk, hij wordt vaak met een slagersmes afgebeeld. Zo zag hij er in 1657 bij Rembrandt uit.

Maar: hij is een van de 12 apostelen, dus een belangrijke heilige. En zijn naamdag is op 24 augustus, vroeger was dat een perfecte dag voor een jaarmarkt. Dat vonden niet alleen de protestanten, maar ook de katholieken. Toch vieren ze tegenwoordig niet rond die tijd de jaarlijkse kermis, die is in het voorjaar. Wel is eind augustus meestal het Oude Havenconcert met (licht) klassieke muziek in een nazomers sfeertje. Of dat ook bij deze apostel past weet ik niet. Ik vind eigenlijk best van wel.. Zullen we het ‘t Bartholomeüs concert noemen?