13 februari 1610 en 2018

Warm gekleed, dikke jas aan, sjaal om, muts op. Overal lag rijp en de wind was nog steeds enigszins schraal. Zo stond ik daar vanochtend al voor vijf uur met mijn verrekijker en mijn fotocamera. . Om de beroemde wetenschapper Galileo Galileï  een beetje na te doen. Hij zag op 13 februari 1610, kijkende naar Jupiter, onderstaand plaatje:

galilei1610

In het midden zien we Jupiter, er omheen de vier grote manen van Jupiter, naar aanleiding van zijn ontdekker ook wel de Galileïsche manen genoemd. Hij tekent ze niet allemaal even groot, omdat ze niet even helder waren. Nu weten we dat zelfs de kleinste van de vier, de maan Europa, een van de grootste manen van het zonnestelsel is.

Op mijn app “Sterhemel” kun je ontdekken wat er bij een heldere hemel elke nacht te zien is. Het is nu ook 13 februari, het is misschien wel een vergelijkbare winterse dag als toen Galileï  buiten in de kou stond te kleumen met zijn telescoop. Bij deze app gaat men er van uit dat je bij de meeste waarnemingen ook een telescoop gebruikt en die heb ik dus niet. Ook nu weer was Jupiter, net als bij Galileo Galileï, goed te zien. Wat stond er volgens deze app deze nacht verder nog op het programma

  1. Een overgang, voor Jupiter langs, van zijn maan Europa,
  2. Het verdwijnen achter Jupiter van de maan Io
  3. En, los van het waarnemen van de manen van Jupiter, meldde de app ook dat het de laatste waarnemingsmogelijkheid was van onze eigen, nu afnemende maan, nog net te zien als een minieme maansikkel. Het is over twee dagen namelijk nieuwe maan.

Ik heb geprobeerd of ik iets van deze gebeurtenissen ook in het echt zou kunnen zien.

Jupiter heeft enkele zeer bijzonder manen. Io staat het meest dichtbij Jupiter en is daardoor zeer gevoelig voor de enorme aantrekkingskracht van deze reuzenplaneet. Zoals bij ons de maan aan de aarde trekt en de getijden veroorzaakt, zo trekt Jupiter nog veel harder aan Io en dat heeft tot gevolg dat het inwendige van Io naar buiten wordt gezogen. Er zijn op deze maan voortdurend grote vulkaanuitbarstingen, groter en heviger dan we ons kunnen voorstellen.

io

Op bovenstaande foto zien we een vulkaanuitbarsting die op 22 februari 2000 door het Galileo-ruimtevaartuig van de NASA is waargenomen. Witte en oranje gebieden aan de linkerkant van de foto tonen nieuw uitgebroken hete lava. De twee kleine lichtvlekken zijn plaatsen waar gesmolten gesteente wordt blootgesteld aan het oppervlak bij de rand van lavastromen. Het grotere oranje en gele lint is een afkoelende lavastroom die meer dan 60 kilometer lang is. (https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_346.html)

europaHierboven zien we een afbeelding van de maan Europa. Deze maan staat bij de Nasa hoog op de agenda voor verder onderzoek, omdat het wel eens de enige plek zou kunnen zijn in ons zonnestelsel waar leven voorkomt. De condities hiervoor lijken op deze maan beter dan waar dan ook. Op Wikipedia lezen we: Europa bezit een ijle atmosfeer van zuurstof. Het oppervlak bestaat uit ijs en kent zeer weinig hoogteverschillen. Onder het ijs vermoedt men een vloeibare oceaan van water met daar weer onder silicaatrots en een kern van ijzer. Omdat er op Europa sprake is van tektoniek, staat vast dat deze maan geologisch actief is. Wellicht bevindt zich onder het bevroren oppervlak dus vloeibaar water, waarin eventueel buitenaards leven zou kunnen voorkomen. Om dit nader te onderzoeken is voor 2020 door de NASA de Europa Jupiter System Mission voorzien.

Maar nu terug naar de waarnemingen van vanochtend.  Om te beginnen heb ik via weer een andere app een animatie van de beweging van de vier Galileïsche manen rond Jupiter gemaakt. Deze animatie laat zien wat de stand was, globaal tussen 4 uur ’s ochtends en 9 uur ’s ochtends. Europa trok dus voor Jupiter langs. Voordat hij daadwerkelijk voorlangs ging wierp hij al zijn schaduw over Jupiter heen. (Het zwarte rondje).  Iets eerder trok Io aan de achterkant van Jupiter voorbij en verdween voor astronomische waarneming enkele uren uit het beeld. Rechts van Jupiter zien we ook nog Ganymedes, de grootste maan van ons zonnestelsel, en links Callisto.

De condities voor eigen waarneming waren tot 7 uur goed. Daarna was het eigenlijk al te licht. Ik heb geprobeerd iets van dit alles te fotograferen. Het enige dat me misschien gelukt is is het waarnemen van Europa, voordat hij bij Jupiter voor langs zou gaan. Hieronder twee foto’s van Jupiter, de eerste is gemaakt om 5:16 uur, de tweede exact een uur later. Links van Jupiter zie je een lichter stukje welk een uur later maar nu dichter bij Jupiter nog steeds te zien is. Zag ik Europa?

passagesOok denk ik trouwens Ganymedes gezien te hebben rechts van Jupiter. De meer uitgebreide foto van 6:16 uur:

europa-en-ganymedes

Maar goed, ik heb dan wel een aardige fotocamera, maar het blijft rommelen in de marge zonder telescoop.

De maansikkel was in ieder geval heel mooi te zien!

maansikkel1maansikkel2maansikkel3

 

Over Pieter Simons

Docent muziektheorie, componist. Interesses: geschiedenis algemeen, kunstgeschiedenis, lokale geschiedenis, muziek en muziektheorie, filosofie, astronomie, fotografie, natuur, wilde bloemen
Dit bericht werd geplaatst in Astronomie en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s