Vanaf de kruistochten gingen sommige edelen naar het Heilige land. Dat was een avontuurlijke reis maar als ze dat overleefden hadden ze terug in Nederland heel wat te vertellen. In heel Nederland zijn daar nog getuigenissen van te vinden in de vorm van kerken of kapellen.

In Roermond is er een prachtige kapel, de zogenaamde Caroluskapel. Deze kapel heeft een lange geschiedenis. Oorspronkelijk was daar vlakbij een andere kapel, de zogenaamde Bethlehemkapel. En dat was zo’n kapel die gebouwd is naar aanleiding van een pelgrimstocht naar het Heilige Land.   Werner van Swalmen had in 1368 een pelgrimage naar het Heilige Land gemaakt en daarna in 1370 een kapel opgericht die herinnerde aan de Geboortekerk te Bethlehem. In 1376 werd bij die plek een kartuizerklooster gesticht door monniken uit Keulen. Klooster en kapel kenden een roerige geschiedenis waar ik nu niet op in ga. Maar uiteindelijk werd in 1783 het kartuizerklooster opgeheven, in het kader van de politiek van keizer Jozef II, die contemplatieve orden verbood. Drie jaar later was de laatste monnik vertrokken. Vanaf 1841 hebben de gebouwen dienstgedaan als grootseminarie van het bisdom Roermond. De voormalige kloosterkerk, in 1841 gewijd aan de heilige Carolus Borromeüs, werd gerestaureerd en in 1986 weer in gebruik genomen als kerk. Er zijn daar in de zomer regelmatig orgelconcerten te horen.

Het Grootseminarie is er inmiddels ook niet meer. In de voormalige kloostergebouwen zijn tegenwoordig de kantoren van het bisdom Roermond gehuisvest. De oorspronkelijke Bethlehemkapel is helaas verdwenen. Achter de wel nog bestaande Caroluskapel, op terrein van het voormalige klooster, is  een mooi stadspark. Waar je kunt mijmeren over Werner van Swalmen of de daar indertijd altijd maar in stilte biddende kartuizers.

Pelgrimstochten van edelen naar het heilige land hadden dus vaak tot gevolg dat er nadien kapellen werden gebouwd door de pelgrims welke moesten herinneren aan hun devote reis. Dat gebeurde ook in Gouda. Nadat de priester en vicaris van de Goudse Sint-Janskerk, Gijsbert Raet, tussen 1478 en 1487 een pelgrimstocht naar Jeruzalem had gemaakt, liet hij, terug in Gouda, omstreeks 1500 een twaalfzijdige kapel bouwen naar het model van de Heilig Grafkerk. Het is de best bewaarde kapel van dit type in Nederland. De kapel werd in 1504 gewijd. Raet overleed op 28 mei 1511 en werd, zoals hij dat gewenst had, in de kapel begraven. Bij een ingrijpende restauratie van deze Jeruzalemkapel in de periode 2004 tot 2007 werden resten van het skelet van de priester Gijsbert Raet teruggevonden. Deze waren waarschijnlijk bij een verbouwing in 1780 herbegraven in een kuil naast het eigenlijke graf in de kapel.

In museum het Catharijneconvent is er een model van de heilige grafkerk van Jeruzalem uit 1675 te zien. Het is niet bekend waar deze gemaakt is, wellicht in Jeruzalem zelf. Dit model kon dienen voor nieuw te bouwen Heilige Grafkerken in Nederland.

Maar de grafkerk van Gijsbert Raet bestond toen allang en lijkt er nauwelijks op. De grafkerk in Gouda heeft namelijk 12 kanten, en dit model is niet twaalfzijdig. De 12 kanten staan symbool voor het eeuwige leven.

De Jeruzalemkapel in Gouda is voor publiek gesloten. Soms is hij toch open, bij bijvoorbeeld Open Monumentendag of bij een rondleiding door een stadsgids. Zo ben ik enkele keren in deze Jeruzalemkapel geweest maar heb toen jammer genoeg geen foto’s van de binnenkant gemaakt. Op internet vond ik een foto van een vensterglas vanuit de kapel gemaakt.

Aan de oostkant van de Sint Janskerk van Gouda is een mooi parkje. Erasmus kijkt daar naar de voorbijgangers, bijvoorbeeld naar de toeristen of de zwervers die er vaak op de bankjes zitten. Maar van daaruit heb je ook een mooi uitzicht op de Jeruzalemkapel. Het is een heerlijke plek om te mijmeren over het verleden van deze kapel, of over de Sint Jan zelf, of over Erasmus, of over het voormalige kasteel van de heren van Gouda, of over….