De boodschap van Sofia Goebaidoelina

goebaidoelina-juli-2018

De Russische componist Sofia Goebaidoelina gaf mij in drie weken tijd drie keer een boodschap mee. De eerste keer via een interview in de Volkskrant op woensdag 29 augustus. Daar zegt ze: ‘Muziek herstelt de mystieke band met God’. De tweede boodschap werd gisteravond in de Doelen voorgelezen door Georges Wiegel. Ze had een brief geschreven omdat ze niet zelf aanwezig kon zijn bij haar wereldpremiëre. In die brief zei ze dat ze bang was voor de ontwikkelingen in de wereld en dat haar stuk daar een antwoord op probeert te geven. Haar tweede boodschap en antwoord was: Haat omzetten in liefde. De derde boodschap was de combinatie van de eerste twee boodschappen. Het was de muziek zelf die ik gisteravond hoorde. Een bijna bovenmenselijke poging om beide boodschappen in muziek uit te drukken. Vier solisten, twee koren en een symfonieorkest probeerden dat vorm te geven in de grote zaal van de Doelen van Rotterdam onder leiding van Valeri Gergiev.

Het stuk van bijna anderhalf uur is feitelijk een groot gebed maar ook een schreeuw om vrede. De titel, “Über Liebe und Hass”, is een tekst die door sommigen wordt toegeschreven aan Franciscus van Assisië. De muziek en de tekst was opgedeeld in vijftien delen. In het eerste deel horen we onder andere: ‘Mijn ziel is in het midden der leeuwen, ik lig onder stokebranden, mensenkinderen, wier tanden spiesen en pijlen zijn, en hun tong een scherp zwaard’. In strofe drie: Niets kan me van jouw liefde scheiden. Jij bent mijn beschermer, jij bent mijn reddende kracht. Ik wil jou volgen, waar jij leidt. O mijn God, ik geloof in jou.’ In strofe zes: ‘O heer, ik ben gezonken in de bodemloze modder, waarin men niet kan staan. Ik ben gekomen in de waterdiepten en de vloed overspoelt mij. Ik ben verzwakt, van al het roepen is mijn keel uitgedroogd. Doodmoe zijn mijn ogen.’ In deel IX lijkt de haat te gaan overwinnen. ‘Heer! Ik steek mijn handen naar jou uit. Mijn ziel schreeuwt tot jou. Laat mijn vijanden beschaamd worden en verdwijnen. Vernietig ze ter wille van jou. Bekleed allen die mij het kwade wensen met schaamte en schande! Vernietig ze ter wille van jou. Ik haat! Ik haat? Ik? Haat?’ In de laatste strofe wendt de dichter zich tot de heilige geest. ‘O kom Heilige Geest. Adem in mij. Kom Heilige Geest, ontsteek in hen het vuur van jouw liefde. Ontsteek in mij het vuur van jouw liefde’.

Het begint met de droefenis en twijfel van Maria maar ik had ook associaties met de worstelingen van Jezus zelf in de nacht voordat hij opgepakt zou worden. Of met Johannes in de woestijn. Of misschien met iemand als Mandela op Robbeneiland. En qua muziek moest ik denken aan cantates van Bach. Waarbij vaak de worsteling van de zieke, die twijfelt en schreeuwt om hulp, maar die zich uiteindelijk overgeeft, een rol speelt (cantate 73 bijvoorbeeld). Twijfel, haat, liefde. Al die gevoelens wisselen zich af. Zo ook bij dit immense werk van Goebaidoelina.

Het was een eenmalige uitvoering. Het is allemaal te kostbaar. Vier solisten, twee koren, een groot symfonie orkest. Maar de uitvoering was subliem. En: alles is opgenomen en is maandag 17 september tijdens het avondconcert van Radio 4 om 8 uur uitgezonden. Ook wordt er een CD van gemaakt. Daar zullen waarschijnlijk ook de complete teksten aan worden toegevoegd. Dat zal nodig zijn, want het is een lang werk, waar je je helemaal aan moet overgeven en het bestuderen van de teksten kan helpen.

Het concert is terug te horen vio NPO radio 4. Klik op https://www.nporadio4.nl/gids-gemist/2018-09-17 , ga naar het avondconcert van 20 uur en spoel door naar 0:43. Je zou eens kunnen beginnen met alleen het eerste deel te volgen. Alles is buitengewoon helder gezet, de tekst in dit deel is soms in het Russisch, meestal in het Duits. (In andere delen is dat anders, soms juist voornamelijk Russisch). Het orkest ondersteunt soms maar vooral omlijst het de zangers. Hier volgt de Nederlandse vertaling van Olga de Kort van deel I. Van dat deel heb ik ook nog een analyse gemaakt die je hier kunt terug vinden en waar je de vier episodes van deel 1 ook apart kunt beluisteren.

  1. Toen Jezus voor ons stierf

Toen Jezus voor ons stierf, stond Maria, zijn moeder, aan zijn zijde
in de duisternis, die de aarde bedekte.
In de eindeloze dageraad van de Verrijzenis mocht zij daar staan als teken van onze hoop
dat wij op een dag met jou, o God, één worden met jou, in het licht dat in eeuwigheid schijnt.

De eindeloze dageraad van de verrijzenis.
Mijn ziel, waarom ben je zo bedroefd en zo onrustig in mij?
Zoals een hert reikhalst naar levend water, zo verlangt mijn ziel, God, naar jou.
Mijn ziel dorst naar God, die leven is.
Wanneer kan ik komen en het goddelijke aangezicht aanschouwen?

Mijn ziel is in het midden der leeuwen,
ik lig onder stokebranden, mensenkinderen, wier tanden spiesen en pijlen zijn,
en hun tong een scherp zwaard.
O God: breek hun tanden in hun mond.
Breek God de kiezen van de leeuwen af.
Elke dag trachten mijn vijanden mij op te slokken.
De ganse dag verdraaien zij mijn woorden.
Ze drommen samen en bespieden mij,
om mijn ziel te vangen.
Mijn God, ik steek mijn handen naar jou uit.
Mijn ziel schreeuwt tot jou.
Laat de belagers mijner ziel beschaamd worden.

De eindeloze dageraad van de Verrijzenis.
Mijn ziel, waarom ben je zo bedroefd?

Over Pieter Simons

Docent muziektheorie, componist. Interesses: geschiedenis algemeen, kunstgeschiedenis, lokale geschiedenis, muziek en muziektheorie, filosofie, astronomie, fotografie, natuur, wilde bloemen
Dit bericht werd geplaatst in muziek, recensie en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op De boodschap van Sofia Goebaidoelina

  1. Pingback: Über Liebe und Hass | De kwintencirkel

  2. Pingback: GUBAIDULINA | De Hermitage

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s